Nghiên cứu Phật Giáo Tây Vực

Chương 45: II. Lịch Sử Mối Quan Hệ Trung Quốc và Qui -Tư (Trang 476 - 478)

nhân; thổ sản có vàng, đồng, sắt, nhôm, thiếc. Khí hậu điều hòa, phong tục chất phác, văn tự phần lớn dựa theo Ấn Độ rồi cải biến thêm; đàn, sáo, kỹ nhạc giỏi hơn các nước, phục sức bằng gấm, vải; cắt tóc đội khăn, tiền tệ dùng tiền vàng, tiền bạc, tiền nhỏ bằng đồng; vua dòng giống Khuất-chi.”
Tình trạng nước Qui-tư lúc này là thời kỳ đầu nhà Đường.

II. LỊCH SỬ MỐI QUAN HỆ TRUNG QUỐC VÀ QUI-TƯ

Trong các nước Tây Vực, nước có quan hệ mật thiết nhất với Trung Quốc là Qui-tư.
Theo truyện Tây Vực trong Tiền Hán thư quyển 66, Qui-tư ban đầu phụng sự Hung Nô, khi Hiếu Tuyên đế đời Tiền Hán kinh lược4 Tây Vực, sai Trường La Hầu là Thường Huệ công phạt nước Qui-tư, Qui-tư mới thần phục theo về, năm đầu niên hiệu Nguyên Khang vào triều cống. Theo truyện Tây Vực trong Hậu Hán thư quyển 78, vào năm Kiến Võ thứ 22, vua nước Sa-xa là Hiền, giết vua Qui-tư, lập con là Tắc-la làm vua, người trong nước lại giết vua đó, thỉnh Hung Nô lên làm vua, nhưng Hung Nô vẫn lập quí nhân của Qui-tư là Thân Độc làm vua, từ đấy Qui-tư lệ thuộc Hung Nô.
Truyện Ban Siêu trong Hậu Hán thư thì năm Vĩnh Bình thứ 16, Hung Nô lập vua nước Qui-tư là Kiến, ông này cậy thế lực của Hung Nô đánh Sơ-lặc, giết vua nước ấy, rồi cho người Qui-tư là Đâu-đề làm vua Sơ-lặc. Năm Vĩnh Nguyên thứ 3, binh của Trưởng sử Ban Siêu phá Đại Nguyệt Thị, phế vua nước Qui-tư là Vưu-lợi-đa, lập Bạch-bá làm vua. Chẳng

4 Kinh lược 經略: Thay mặt vua đem quân đi dẹp loạn ở một vùng; hay tên một chức quan có trọn quyền sắp đặt việc cai trị ở một vùng rộng lớn.

bao lâu, vào thời Tam Quốc, thế lực nước Qui-tư chấn hưng, uy hiếp các nước lân cận. Theo quyển 90 (Hậu Hán thư), các nước Cô Mặc, Ôn Túc, Uý Đầu v.v… đều thuần phục nước đó, bởi nước Qui-tư là một nước lớn của Bắc đạo5 thời cổ đại. Theo Tấn thư Liệt truyện quyển 67, năm Thái Nguyên thứ 7, vua Phù Kiên sai Lữ Quang thảo phạt quốc vương Qui-tư là Bạch Thuần, lập em vua ấy là Bạch Chấn làm vua. Ngụy thư Liệt truyện quyển 90 và Bắc sử Liệt truyện quyển 85 ghi, sau Bạch Chấn có vua Đầu-hệ. Chẳng bao lâu, năm Thái Bình Chân Quân, Bắc Ngụy cho là Qui-tư chận cướp đặc sứ nước ấy, xuống chiếu sai Thành Châu Công là Vạn Độ thảo phạt Qui-tư, Qui-tư cùng (tộc) Ô Yết, Mục Đề v.v…. chống cự lại, không chịu hàng phục. Đến thời Cao Tổ Thái Tông đời Đường, vua Qui-tư là Tô-phạt-bột-quyết và con ông ấy là Tô-phạt-điệp đến Trung Hoa triều cống. Về sau nhà Đường thảo phạt Đột-quyết, Yên Kỳ, quốc vương Tô-phạt-điệp viện trợ cho Yên Kỳ. Sau khi Tô-phạt-điệp chết, lập em ông ấy là A-lê-bố-thất-tất, năm Trinh Quan thứ 21 đến hiến cống, Thái Tông nổi giận, dùng mười vạn binh A-sử-na Xã-nhĩ6 trước phạt Yên Kỳ, bắt vua nước ấy là A-na-chi, tiếp đến công phạt thành Qui-tư, vua và tướng ông ấy là Yết-lạp-điên bị bắt. Tướng Qui-tư là Tức-lợi cùng binh Tây Đột-quyết chống cự, rồi cũng bại, do đó A-sử-na Xã-nhĩ lập vương đệ là Diệp-hộ làm vua. Quân đội quay trở về bổn quốc. Chẳng bao lâu, Qui-tư bố trí An Tây đô hộ, cùng với Vu-điền, Toái-diệp, Sơ-lặc xưng hiệu là Tứ trấn.

5 Bắc đạo, xem cht. 67, tr. 71.

6 A-sử-na Xả-nhĩ 阿史那社爾 (604-655), người tộc Đột-quyết thời Đường, hiệu là Đô Bố Khả Hãn, con của Đông Đột-quyết Khả Hãn. Do mâu thuẫn với Tây Đột-quyết, năm thứ 9 niên hiệu Trinh Quán, ông qui hàng nhà Đường, làm Tả kỵ vệ đại tướng quân….

Thời đại Cao Tông, A-lê-bố-thất-tất làm vua Qui-tư, về sau nhân bên trong có loạn, nhà Đường đặt Qui-tư Đô hộ phủ, con của A-lê-bố-thất-tất tên là Tố-kê làm vua, tiếp theo đặt An Tây đô hộ phủ, mưu đồ giúp cho Tây Vực bình ổn. Thời kỳ (niên hiệu) Nghi Phụng, Thổ-phồn công hãm bốn trấn về phía Tây Yên Kỳ, do đó vua Qui-tư là Hiếu-kiệt phá Thổ-phồn thâu lại bốn trấn, nhà Đường vẫn đặt Qui-tư, An Tây đô hộ phủ, dùng ba vạn binh trấn thủ. Năm Khai Nguyên thứ 7, vua Bạch Mạc-bật chết, con vua ấy là Đa-táp lên ngôi vua, năm Khai Nguyên thứ 18, em là Hiếu Nghi đến Trung Hoa triều cống. Những việc có quan hệ với Qui-tư, truyện Tây Vực trong Đường thư quyển 146 có ghi chép tỉ mỉ rõ ràng.
Đến đời Tống, tình hình Tây Vực biến chuyển lớn, dân tộc ngữ hệ Âu châu-Ấn Độ đều bị tộc Hồi Cốt bức hại, Phật giáo suy dần, rồi Hồi giáo chiếm vị trí thay thế Phật giáo. Theo Tống sử Chân Tông bản kỷ quyển 6, 7 và Liệt truyện quyển 249 v.v…, từ năm Hàm Bình trở về sau, vua Qui-tư thường đến Trung Hoa triều cống, quốc chủ các triều đại nước ấy đều mang họ Bạch, như Bạch Bá, Bạch Anh, Bạch Sơn, Bạch Thuần, Bạch Chấn, Bạch Tô-ni-hý, Bạch Mạc-bật v.v… Từ đó không gọi vua như vương triều mà gọi vua là Khả Hãn. Theo Tống sử Qui-tư truyện thì Qui-tư vốn là chủng tộc riêng của Hồi Cốt, gọi nước ấy là Tây Châu Hồi Cốt, hoặc là Qui-tư Hồi Cốt. Đến đời Nguyên, danh xưng của nước Qui-tư đổi là Khúc-tiên hoặc Khổ-xoa. Theo Minh sử Liệt truyện quyển 220, đời Minh, đất Qui-tư lại có 5 thành, tức là một phần của Beshbalik (Biệt-thất-bát-lý). Năm Hồng Võ thứ 24 đời Thái Tổ, nước ấy có đến cống, năm đầu niên hiệu Vĩnh Lạc đời Thành Tổ, vua nước ấy là Hắc-đích-nhi mất, con vua ấy là Sa-mê-tra lên nối ngôi. Đến năm Vĩnh Lạc thứ 16, người em họ của nhà vua là Oa-tư giết ông ấy tự lên

/75

CHÙA KHAI NGUYÊN

Xây dựng từ : 2010 - 2026, Ban Thông Tin - Truyền Thông Chùa Khai Nguyên.

Địa chỉ: Thôn Tây Ninh, Xã Đoài Phương, TP. Hà Nội