Nghiên cứu Phật Giáo Tây Vực

Chương 46: III. Phật Giáo Phát Triển Ở Qui -Tư (Trang 479 - 480)

ngôi, đổi quốc hiệu là Diệc-lực-bả-lực (Li-balik). Về sau cũng thường đến triều cống nhà Minh. Từ thời Tiền Hán, đô thành nước ấy trở lại ở Diên Thành. Đời Đường xưng là Y-la-lư. Đến cuối thế kỷ thứ X, hoặc đầu thế kỷ thứ XI, nước Qui-tư bị Thổ-nhĩ-kỳ xâm lược nên hoàn toàn phụng thờ Hồi giáo, Phật giáo đi dần đến chỗ tiêu điều tàn tạ!

III. PHẬT GIÁO PHÁT TRIỂN Ở QUI-TƯ

Phật giáo tuy bắt nguồn ở Ấn Độ, nhưng từ Hán, Đường trở lại, nhưng các nước Qui-tư, Vu-điền mới chính là con đường giao thông trọng yếu giữa hai vùng Trung-Ấn, nhiều kinh điển Phật giáo, trước tiên truyền đến Qui-tư, Vu-điền v.v… rồi mới truyền vào Trung Quốc. Phật giáo Trung Quốc từ Lục Triều trở về trước, đúng như thời xưa cho rằng: do Bắc Ấn Độ, Afghanistan, Turkestan và Tân Cương — một dải Tây Vực gián tiếp truyền đến. Đương thời Phật giáo ở những vùng đất này đã phồn vinh hơn 1.000 năm trên lịch sử truyền bá Phật giáo, vấn đề đó không cần phải thắc mắc. Đặc biệt là kinh Đại phương quảng hoa nghiêm (60, 80 quyển) đều từ Vu-điền truyền đến. Nhà đại phiên dịch Cưu-ma-la-thập sinh ra ở Qui-tư, nguyên bản kinh Diệu pháp liên hoa do ngài dịch, có thuyết cho là bằng ngôn ngữ Qui-tư. Vậy Qui-tư từ Lục Triều trở về trước quả thật là trung tâm thứ 2 của Phật giáo, là vùng đất hỗn hợp văn hóa Đông-Tây, là kho tàng kinh điển Phật giáo Đại thừa. Nhưng rốt cuộc Phật giáo truyền đến Qui-tư vào thời nào? Vấn đề này chúng ta đang nghiên cứu.
Nương theo địa lý mà quan sát vấn đề đó thì Phật giáo truyền vào Qui-tư phải trước Trung Quốc. Qui-tư, Vu-điền là con đường trọng yếu của sự giao thông trên lục địa Trung-Ấn. Đại Nguyệt Thị, An Tức, Khương Cư cho đến các nước

vùng Ấn Độ muốn đến Trung Quốc, nhất định phải chọn con đường qua Qui-tư mới có thể thông đạt. Trong kinh A-dục vương tức hoại mục nhân duyên cho rằng, vua Asoka (A-dục) nhường một phần trong lãnh thổ cho con tên Pháp Ích, tức là Cưu-na-la, mà tên Qui-tư cũng theo cách gọi đó. Nếu vậy thì vào giữa thế kỷ thứ III trước Tây lịch, Qui-tư và Ấn Độ nhất định có quan hệ với Phật giáo, truyền thuyết khởi nguyên này là khá sớm. Nhưng giữa thế kỷ thứ II Tây lịch, ngài Chi-lâu-ca-sấm và ngài An Thế Cao từ Đại Nguyệt Thị, An Tức đi đến Trung Quốc, đã truyền dịch kinh điển rồi! Mục nước Đát-xoa-thỉ-la trong Tây Vực ký7 của ngài Huyền Trang cũng ghi rõ ràng là thái tử A-dục vương bị người kế mẫu gian dối hãm hại móc mắt thái tử. Căn cứ truyền thuyết này, thì thời vua Asoka, giữa Qui-tư và Ấn Độ đã phát khởi mối quan hệ với Phật giáo; vì những tư liệu về Phật giáo truyền vào Qui-tư tuyệt đối không chỉ có thế. Căn cứ truyện Tây Nhung trong Ngụy thư ghi chép trước Tây lịch, Đại Nguyệt Thị và Trung Quốc đã có liên hệ ít nhiều với Phật giáo rồi. Tín đồ Phật giáo ở Đại Nguyệt Thị nhất định phải đi qua nước Qui-tư mới có thể đến Trung Quốc. Kinh điển Phật giáo thời ấy đã có một số truyền vào Qui-tư. Lại trước Tây lịch, Phật giáo Ca-thấp-di-la, Kiền-đà-la đã truyền vào Vu-điền, Sơ-lặc, mà từ đời Hán trở lại, trên mặt chính trị, Sơ-lặc đã qua lại rất nhiều với Qui-tư.
Theo truyện Ban Siêu trong Hán thư, năm Vĩnh Bình thứ 16 đời Minh đế (năm 73 Tl.), vua Qui-tư công phá Sơ-lặc, giết vua nước ấy, lập người Qui-tư là Đâu-đề làm vua, nhân đây có thể biết mối quan hệ mật thiết giữa Qui-tư và Sơ-lặc. Phật giáo đã truyền vào Sơ-lặc, từ Sơ-lặc chuyển vào Qui-tư

7 Tây Vực ký 3, T51n2087_p885a03.

/75

CHÙA KHAI NGUYÊN

Xây dựng từ : 2010 - 2026, Ban Thông Tin - Truyền Thông Chùa Khai Nguyên.

Địa chỉ: Thôn Tây Ninh, Xã Đoài Phương, TP. Hà Nội