Nghiên cứu Phật Giáo Tây Vực

Chương 18: IV. Động Cơ Thám Hiểm Trung Á Của Nhà Sư Đại Cốc (Trang 147 - 149)

về phương diện mỹ thuật Tây Vực và văn hóa Phật giáo Tây Vực. So ra, ông Vũ Khê Liễu Đế sau những người như Tùng Bản Văn Tam Lang chút ít. Ông là môn hạ của Vũ Điền Hanh, ông Vũ Khê nguyên công kích triết học Ấn Độ, cũng không biết gì về sử học Đông phương và sử địa Tây Vực không biết gì, nhưng nhờ sự dạy bảo dẫn dắt của Vũ Điền Hanh và Tùng Bản Văn Tam Lang, lại chuyên nghiên cứu về sử địa Tây Vực, nên ông đã trước tác một bộ “Phật giáo Tây Vực”, là thư tịch tham khảo khá hiếm cho những người nghiên cứu lịch sử Tây Vực ngày nay. Hiện tại học hỏi về phương diện ấy, tại kinh đô có giáo thọ Vũ Điền Minh, ông dạy kiêm luôn môn Thổ-nhĩ-kỳ ngữ, tại trường đại học Tảo đạo điền có Tiến sĩ Tùng Điền Thọ Nam, tại Long đại có tiến sĩ Thạch Tân Thuần Thái Lang, họ chuyên theo việc “Nghiên cứu văn thư Đôn Hoàng”.

IV. ĐỘNG CƠ THÁM HIỂM TRUNG Á CỦA NHÀ SƯ ĐẠI CỐC QUANG THỤY

Khoảng giữa thế kỷ XIX, người châu Âu theo chủ nghĩa Đế quốc đua nhau tranh giành vùng Trung Á, dồn dập sai phái nhiều đội thám hiểm đến Trung Á điều tra, khai quật được nhiều sử liệu văn vật quan trọng, do đó cũng tác động đến giới Phật giáo Nhật Bản. Lúc bấy giờ, nhà sư Đại cốc Quang Thụy (Ōtani Kōzui) ở chùa Bản Nguyện, kinh đô Nhật Bản liền tổ chức đội thám hiểm Tây Vực, vào năm Minh Trị thứ 35 (năm 1902 đến năm 1914), ba lần đến thám hiểm một dải Tây Vực Trung Á. Người tham gia lần đầu, ngoài ngài Quang Thụy còn có bốn người đệ tử của ngài là Độ Biên Triết Học, Quật Hiền Hùng, Bản Đa Huệ Long, Tỉnh Thượng Hoằng Viên, đều là những thanh niên ưu tú trên dưới 20 tuổi. Lúc ngài Quang Thụy lưu học ở nước Anh, năm mới

27 tuổi, do sự cổ vũ khích lệ của học giả khảo cổ châu Âu đến Trung Á thám hiểm, nên ngài muốn thám sát nghiên cứu tình huống Phật giáo ở các nước Tây Vực, theo con đường bộ mà Phật giáo từ Ấn Độ truyền vào Trung Quốc, cho đến những vết chân lịch đại Cao tăng Trung Quốc đi đến Ấn Độ. Do đó, ngài quyết định đến Trung Á thám hiểm. Ngài Quang Thụy cùng hai ông Bản Đa, Tỉnh Thượng đi tàu hoả xuyên Siberia rồi chuyển vào Trung Á, vượt qua Thông Lĩnh, đến Ấn Độ khảo sát. Còn ông Độ Biên và Quật Hiền phụ trách việc thám hiểm Tây Vực. Hai ông Độ Biên và Quật Hiền đến những vùng đất Tân Cương, Kucha, Turfan, Vu-điền v.v... để điều tra, đến tháng 3 năm Minh Trị thứ 37 (năm 1904), họ qua Thiểm Tây quay về nước. Vì thời gian hạn chế nên chưa đến được động Thiên Phật ở Đôn Hoàng. Lúc ngài Quang Thụy đang tìm hiểu thành Vương Xá thì đột ngột nhận điện báo từ Nhật Bản, phụ thân ngài là Thượng nhân Quang Tôn mất, ngay sớm hôm ấy ngài vội vàng trở về nước, tề tựu chùa Bản Nguyện để làm lễ.
Thám hiểm lần thứ hai vào năm 1908 (năm Minh Trị thứ 41), ngài sai phái hai ông Quất Thụy Siêu và Dã Thôn Vinh Tam Lang đến Trung Á thám hiểm. Lúc bấy giờ, ông Quất Thụy Siêu mới 18 tuổi, một mình đi từ Bắc Kinh qua hết Mông Cổ rồi vào Tân Cương, còn ông Dã Thôn tiến về phía Tây, chân núi phía Nam Thiên Sơn; ông Quất đi ngang qua sa mạc, trải qua 5 tháng, hai người mới gặp nhau. Về sau thì ông Dã Thôn trở về nước, còn ông Quất đi đến Anh lưu học.
Thám hiểm lần thứ ba vào tháng 8 năm 1910 (năm Minh Trị thứ 43), năm đó Quất Thụy Siêu được 20 tuổi, nhân cơ hội trở về nước, một mình từ London xuất phát, đi qua những vùng đất Siberia và vào Tân Cương điều tra. Ở vùng Tây Vực, nhà sư Quang Thụy đã một lần điều tra kỹ, lại phái

thêm đi đến Tây Vực. Vào tháng 5 năm 1911 (năm Minh Trị thứ 44) họ Cát xuất phát. Lúc này, ông Cát Xuyên Tiểu Nhất Lang đã 27 tuổi, cùng với trợ thủ của mình là Lý Dục Khánh qua Thượng Hải, Hán Khẩu, Trịnh Châu, Lạc Dương, Tây An v.v..., mùa thu tháng 10 đến được Đôn Hoàng, dừng lại đây 24 ngày, tận tâm điều tra khảo cổ học. Lúc bấy giờ, động Thiên Phật tại Đôn Hoàng tuy được hai ông Stein, Pelliot báo cáo vang danh khắp thế giới nhưng vẫn chưa có người nước khác đến Đôn Hoàng điều tra. Ông Cát Xuyên là người Nhật đầu tiên thám sát điều tra động Thiên Phật tại Đôn Hoàng, công việc này đối với ông rất hứng thú. Khi ấy, ông Quất Thụy Siêu cũng từ Tân Cương đến huyện thành Đôn Hoàng, ở đó hai người phối hợp tìm hiểu động Thiên Phật, và được Vương đạo sĩ trao cho phần lớn kinh viết thời Đường, rồi hai người lại đến vùng Tây bắc điều tra. Họ Quất theo đường sắt Siberia để trở về nước. Ở vùng đất xưa Cao Xương, Qui-tư, ông Quất thu hoạch được kinh điển Phật giáo và nhiều thứ văn vật khác, ông mới soạn ra Nhị lạc tòng thư. Còn ông Cát Xuyên cùng với trợ thủ của mình trải qua khắp thành Qui Hóa; sau đó, ông từ Trương Gia Khẩu16 đến Bắc Kinh, nhằm năm Minh Trị thứ 47 (năm 1914). Vậy là ông Cát Xuyên đã hoàn thành nhiệm vụ lịch sử quang vinh trong cuộc thám hiểm Tây Vực lần thứ 3.
Phần trước đã thuật những việc thám hiểm của đội thám hiểm Đại cốc Nhật Bản, tất cả là ba lần thám hiểm Tây Vực. Những tư liệu thu hoạch được lấy văn vật kinh điển Phật giáo làm đầu, tiếp đến là những vật khác như sách kinh, văn thư cổ Trung Quốc, văn hiến Hồ ngữ, hội họa, điêu khắc, dệt

16 Trương Gia Khẩu 張家口: Tên thành phố, xưa gọi Trương Viên, tại huyện Vạn Toàn tỉnh Sát Cáp Nhĩ.

/75

CHÙA KHAI NGUYÊN

Xây dựng từ : 2010 - 2026, Ban Thông Tin - Truyền Thông Chùa Khai Nguyên.

Địa chỉ: Thôn Tây Ninh, Xã Đoài Phương, TP. Hà Nội