nay tức là thành Ni-nhưỡng mà ngài Huyền Trang ghi (Stein: Ancient khotan, I. 311). Ông Sven Hedin từng đích thân đến địa phương Niya, có văn từ khen ngợi sự chính xác về những điều truyền lại của ngài Huyền Trang (Sven Hedin: Through Asia, trang 783).
XVII. SA MẠC NAM ĐẠO
Bản văn:51
“Từ đây đi về phía Đông, vào sa mạc lớn, cát thì lan tràn, tụ tán theo gió, người đi không dấu vết, phần nhiều lạc đường, bốn bề xa mênh mông, không biết đâu mà chỉ bảo. Do đó người qua lại gom di hài lại để ghi nhớ đường. Thiếu thốn nước cỏ, quá nhiều gió nóng, gió nổi lên thì người và súc vật hôn mê, nhân đó mà thành bệnh. Lúc thì nghe hát hò, khi thì nghe gào khóc, lúc thấy lúc nghe, hoảng hốt chẳng biết đến đâu. Nơi này thường có người mất mạng, vì rơi vào vòng quỉ mị vậy.”
XVIII. ĐẤT CŨ CỦA ĐỔ-HOÁ-LA VÀ CHIẾT-MA-ĐÀ-NA
Bản văn:52
“Đi hơn 400 dặm đến nước cũ Đổ-hoá-la. Nước trống rỗng đã lâu, thành quách đều hoang vu. Từ đây đi về phía Đông hơn 600 dặm, đến nước cũ Chiết-ma-đà-na, tức là vùng Niết-mạt. Thành quách lồng lộng mà người, khói dứt hẳn”.
Khảo chứng:
Đổ-hoá-la (Tukhara) ở phía Đông Niya, hơn 80 dặm hợp tương đương với Endere ngày nay; Chiết-ma-đà-na (Phạn
51 Tây Vực ký 12, p945c06.
52 Tây Vực ký 12, p945c11.