Kinh Tiểu Bộ 2015- Tập V
Tác giả: Hòa Thượng Thích Minh Châu. Dịch giả: Hòa Thượng Thích Minh Châu. Năm xuất bản: 2007. Số trang: 51.
Chương 58: Chương Mười Lăm- Phẩm Hai Mươi Bài Kệ - Phần 1 (trang 401-407)
Ý kiến bạn đọc
PHẨM HAI MƯƠI BÀI KỆ
497. CHUYỆN BẬC HIỀN TRÍ MĀTṄGA
(TIỀN THÂN MĀTṄGA)
Lão từ đâu đến, đắp y dơ...
Chuyện này bậc Đạo sư kể trong lúc trú tại Kỳ Viên về vua Udena.
Vào thời ấy, Tôn giả Pindola Bhāradvāja phi hành từ Kỳ Viên qua không gian, thường đến tránh cơn nóng ban ngày trong vườn ngự uyển của vua Udena nước Kosambī. Chuyện kể rằng, Tôn giả này trong một đời trước đã làm vua, và thọ hưởng một thời gian dài cảnh vinh quang phú quý trong chính vườn ngự uyển kia cùng đám hầu cận. Nay nhờ công đức thiện nghiệp ông đã tạo được, nên ông thường đến tọa thiền tại đây, tránh cơn nóng ban ngày và hưởng được cực lạc do chứng đắc Thánh quả.
Một hôm, ông vào chỗ đó ngồi dưới một cây Sāla đang trổ hoa sung mãn, thì vua Udena đi vào vườn với một đoàn tùy tùng đông đảo. Suốt bảy ngày trước vua uống rượu say nên muốn vào ngự viên giải trí. Vua nằm trên vương sàng trong cánh tay của một nàng cung nữ và được dỗ dành cho chóng ngủ thiếp đi. Sau đó, đám nữ nhạc ngồi ca hát quanh vua đặt nhạc khí xuống, vừa đi quanh quẩn trong vườn ngự uyển vừa nhặt hoa trái. Dần dần họ thấy vị Trưởng lão ấy nên bước lên, đảnh lễ vị ấy và ngồi xuống. Vị Trưởng lão ngồi tại chỗ đó thuyết pháp cho họ nghe. Nàng cung nữ kia đổi cánh tay để vua thức dậy, vua hỏi:
- Bầy tiện tỳ kia đi đâu cả rồi?
Nàng đáp:
- Chúng đang ngồi vòng quanh một nhà tu khổ hạnh.
Vua nổi cơn thịnh nộ, đi đến gặp vị Trưởng lão và mạ lỵ phỉ báng:
- Đi ngay, ta muốn kẻ kia phải bị bầy kiến xé xác ra!
- Ông từ đâu đến?
Tôn giả ấy kể lại sự việc trên. Ngài bảo:
- Này Bhāradvāja, đây không phải là lần đầu tiên vua Udena nổi sân hận và lăng mạ một kẻ tu hành, mà trước kia cũng đã như thế.
Rồi theo lời thỉnh cầu của vị Trưởng lão, Ngài kể một chuyện quá khứ.
*
Một thời, khi vua Brahmadatta lên ngôi tại Ba-la-nại, bậc Đại sĩ sinh làm con trai của một người Chiên-đà-la (Caṇḍāla: hạ đẳng tiện dân) ở ngoại thành, họ đặt tên ngài là chú voi Mātaṅga. Sau đó, ngài thong đạt trí tuệ, danh tiếng lan truyền khắp nơi là bậc Hiền trí Mātaṅga.
Lúc bấy giờ, có một nàng tên Diṭṭhamaṅgalikā (người thấy các điềm lành), con gái của một vị thương nhân thành Ba-la-nại, cứ một hoặc hai tháng một lần, thường vào ngự viên vui đùa cùng đám bạn đồng hành đông đảo.
Một ngày kia, bậc Đại sĩ đi vào thành, liền gặp Diṭṭhamaṅgalikā, ngài bước sang một bên và đứng im phăng phắc. Từ sau bức màn, Diṭṭha trông thấy ngài và hỏi:
- Ai đó?
- Thưa cô nương, một kẻ Chiên-đà la.
Nàng đáp:
- Hừ, ta đã thấy nhằm một vật mang điềm xui xẻo.
Rồi nàng rửa mắt bằng nước hoa và quay đi. Đám người đi với nàng la lớn:
- Này tên bần cùng hèn hạ kia, mày đã làm chúng ta mất phần cơm rượu miễn phí hôm nay.
Trong cơn giận dữ, họ lấy tay chân đấm đá bậc Hiền trí Mātaṅga, khiến cho ngài bất tỉnh rồi bỏ đi. Sau một lát, ngài hồi tỉnh và nghĩ thầm: “Đám người đi theo Diṭṭhamaṅgalikā đã vô cớ đánh đập ta, một kẻ vô tội.
Ta quyết sẽ không nhúc nhích cho đến khi ta chiếm được nàng, chẳng chịu đi trước một chút nào cả.”
- Ta chỉ muốn được nàng Diṭṭhamaṅgalikā mà thôi.
Một ngày trôi qua, rồi hai, ba, tư, năm, sáu, quyết định của chư Phật thường thường không sao lay chuyển được; vì thế vào ngày thứ bảy, họ phải đem cô gái ra trao cho ngài. Sau đó, nàng bảo:
- Nào đứng lên chàng ơi, ta cùng đi về nhà chàng đi!
Song ngài đáp:
- Cô nương ôi, ta vừa bị bọn người nhà nàng đánh đập nên thân, nay ta yếu lắm, nàng hãy cõng ta trên lưng và mang đi.
Nàng làm theo lời ấy ngay trước mặt mọi người dân trong thành và nàng cứ tiến dần từ thành đô đi đến vùng tiện dân Chiên-đà-la cư trú.
Ở đó trong vài ngày, bậc Đại sĩ giữ nàng lại mà không chút nào xâm phạm các luật lệ của giai cấp. Rồi ngài suy nghĩ: “Chỉ bằng cách từ bỏ thế tục, chứ không còn cách nào khác, ta mới có thể cho cô nương này thấy cảnh vinh hiển tột bậc và cho nàng hưởng những lệ vật cao sang nhất.” Vì thế, ngài bảo nàng:
- Này nương tử, nếu ta không vào rừng kiếm ăn thì chúng ta không thể sống được. Vậy ta muốn vào rừng, nàng hãy đợi cho đến khi ta về; song đừng có lo âu gì cả.
Ngài ra lệnh cho gia nhân không được xao nhãng đối với nàng, rồi đi vào rừng, sống cuộc đời người tu hành, rất nhiệt tâm tinh tấn. Vì vậy, trong bảy ngày, ngài tu tập và thành tựu Tám thiền chứng và Năm thắng trí. Sau đó ngài suy nghĩ: “ Nay ta đã có thể bảo vệ Diṭṭhamaṅgalikā được rồi.”
Nhờ thần thông lực, ngài trở về và hạ xuống cổng làng Chiên-đà-la, từ đó đi vào nhà Diṭṭhamaṅgalikā. Khi nghe tin ngài trở về, nàng bước ra và òa lên khóc bảo:
- Tại sao chàng bỏ thiếp và đi tu khổ hạnh?
Ngài đáp:
- Này nương tử, đừng lo gì cả. Nay ta có thể làm cho nàng vinh quang hơn trước kia nữa. Vậy nàng có chịu nói lên giữa mọi người đúng lời này: “Phu quân ta không phải là Mātaṅga, mà là một đấng Đại Phạm thiên chăng?”
- Thưa phu quân được, thiếp xin nói điều ấy.
Cùng với những lời này, ngài đi vào vùng Tuyết sơn. Lúc bấy giờ, Diṭṭhamaṅgalikā nói những điều nàng đã được căn dặn khắp nơi ở Ba-la-nại giữa quần chúng đông đảo. Dân chúng tin ngay lời ấy, bảo nhau:
- Ngài là đấng Đại Phạm thiên, nên đã không đến thăm viếng Diṭṭha, nhưng mọi việc sẽ như vầy, như vầy.
Vào đêm trăng rằm, trong lúc vầng trăng đang di chuyển nửa vời, Bồ-tát hóa thành một vị Phạm thiên ở giữa luồng ánh sáng tràn ngập vương quốc Kāsi và kinh thành Ba-la-nại đến mười hai dặm, băng ngang qua mặt trăng và giáng trần. Ngài đi vòng quanh kinh thành Ba-la-nại ba lần, được dân chúng đông đảo tỏ lòng sùng bái bằng các vòng hoa thơm và hương liệu khác rồi quay mặt về hướng ngôi làng Chiên-đà-la.
Những người ngưỡng mộ Phạm thiên tụ tập cùng nhau đi về phía làng Chiên-đà-la ấy. Họ bao phủ căn nhà Diṭṭhamaṅgalikā bằng màu vải trắng tinh, lau sàn nhà bằng bốn loại hương thơm, rải hoa khắp nơi, đốt trầm hương, trương một tấm vải làm mái che, đặt một bảo tọa rực rỡ, thắp đèn dầu thơm, rắc lớp cát mịn như phiến bạc rồi treo đèn kết hoa và cờ xí rợp trời.
Trước gian nhà được trang hoàng lộng lẫy thế kia, bậc Đại sĩ bước vào và ngồi một lát trên bảo tọa. Lúc ấy, Diṭṭhamaṅgalikā đang có kinh kỳ. Ngài lấy ngón tay trỏ rờ vào rốn nàng và nàng thụ thai. Sau đó, bậc Đại sĩ bảo nàng:
- Này hiền thê, nàng đã thụ thai, nàng sẽ sinh ra một con trai. Nàng và con trai nàng sẽ được phú quý tột bậc. Nước rửa chân nàng sẽ được vua chúa dùng làm lễ quán đảnh (lễ rảy nước thánh phóng vương) cõi Diêm-phù- đề (Ấn Độ). Nước nàng tắm sẽ là thứ tiên dược trường sinh bất tử, người nào rảy nước đó lên đầu sẽ thoát khỏi mọi thứ bệnh tật và không gặp điềm xui xẻo. Những kẻ nào được đặt đầu dưới chân nàng và kính lễ nàng sẽ dâng lên một ngàn đồng tiền vàng; những kẻ nào được đứng gần đủ để có thể nghe nàng nói và kính lễ nàng sẽ dâng lên một trăm đồng; kẻ nào được đứng trông thấy nàng và kính lễ nàng sẽ dâng một đồng rupee. Vậy nàng hãy tỉnh giác giữ mình cẩn thận!
- Những người sùng bái Phạm thiên tụ tập nhau lại và đứng đó suốt đêm; sáng hôm sau, họ mời nàng lên chiếc kiệu bằng vàng và đội lên đầu nàng, rước nàng vào kinh đô. Một đám đông dân chúng chạy đến phía nàng kêu lớn:
- Kìa, Hoàng hậu của đấng Phạm thiên!
Rồi cúng bái nàng với các hoa thơm và nhiều thứ nữa, những kẻ nào được phép đặt đầu dưới chân nàng và kính lễ đều dâng lên một túi tiền một ngàn đồng; người nào đứng gần nàng và kính lễ thì dâng một trăm; người nào đứng đủ nhìn thấy được nàng và kính lễ thì dâng một rupee. Cứ vậy, họ tiến dần khắp thành Ba-la-nại, rộng mười hai dặm và thu được tổng số một trăm tám chục triệu đồng.
Sau khi đi xung quanh thành như vậy, họ rước nàng vào nội thành, dựng lên một ngôi đình lớn vây màn chung quanh, mời nàng yên nghỉ tại đó giữa cảnh huy hoàng vinh quang như thế. Tới ngôi đình, họ bắt đầu xây bảy cổng vào thật lớn và dựng một cung điện bảy tầng, họ đã tạo được nhiều công đức mới dành phần họ vậy.
Cũng trong ngôi đình ấy, Diṭṭhamaṅgalikā sinh hạ con trai. Vào ngày đặt tên hài nhi, các Bà-la-môn tụ họp nhau và đặt tên nó là Maṇḍavyakumāra hay Vương tử của Ngôi đình, vì nó được sinh ra tại đó. Độ mười tháng, lâu đài kia đã được xây xong, từ đó nàng vào ở trong lâu đài vô cùng vinh hiển và Vương tử Maṇḍavya lớn lên giữa cảnh huy hoàng tột bực.
Khi hài nhi được bảy tuổi, những bậc thầy danh tiếng nhất khắp toàn cõi Diêm-phù- đề (Ấn Độ) tụ tập lại và dạy cậu ba tập Vệ- đà. Từ mười sáu tuổi, cậu trai đã cúng dường thực phẩm cho các Bà-la-môn, và mười sáu ngàn Bà-la-môn được cúng dường liên tục; tại cổng thành thứ tư có dàn binh bố trận, các vật cúng dường được phân phát cho các vị Bà-la-môn.
Bấy giờ, vào một ngày đại hội, dân chúng chuẩn bị một số lớn cháo gạo, rồi mười sáu ngàn Bà-la-môn ngồi tại cổng thành thứ tư có dàn binh bố trận kia dùng món cháo ấy cùng với món bơ tươi màu vàng óng ánh, nước đường pha mật ong đặc; và chính vị vương tử trang điểm ngọc châu sáng rực rỡ, mang đôi hài vàng dưới chân, cầm chiếc gậy vàng ròng trong tay, vừa đi quanh vừa chỉ dẫn:
Vào lúc ấy, bậc Hiền trí Mātaṅga đang ngồi trong thảo am ở vùng Tuyết sơn, và hướng tầm tứ vào việc xem xét những gì xảy ra cho con trai của nàng Diṭṭhamaṅgalikā. Khi nhận thấy cậu con trai đang đi lạc tà đạo, ngài suy nghĩ: “Hôm nay ta sẽ đi giáo hóa cho cậu bé kia và dạy cho nó biết cúng dường như thế nào để lễ vật bố thí ấy sẽ mang lại kết quả lớn.”
Ngài liền bay qua không gian đến hồ Anotatta, rửa mặt mũi và súc miệng. Rồi khi đứng tại địa phận Manosilā ( thuộc vùng Tuyết sơn), ngài khoác đôi tấm y vàng vào, quấn thắt lưng quanh người, rồi đắp phấn tảo y (áo may bằng giẻ rách) ra ngoài, cầm bình bát đất, phi hành qua không gian đến cổng thứ tư ấy, nơi đó ngài hạ xuống ngay cạnh Bố thí đường và đứng một bên. Đang lúc Maṇḍavya nhìn quanh quẩn, chợt thấy ngài liền kêu to:
- Lão từ đâu đến, hỡi kẻ khổ hạnh kia, lão là kẻ hạ liệt bị bỏ rơi vô thừa nhận, một thứ yêu quỷ chứ không phải là người đó chăng?
Rồi cậu ngâm vần kệ đầu:
1. Lão từ đâu đến đắp y dơ,
Người ngợm tồi tàn tựa quỷ ma,
Giẻ rách làm y quàng trước ngực,
Lão là ai, chẳng xứng phần quà?
Bậc Đại sĩ lắng nghe, rồi với lòng từ mẫn, ngài đáp lời cậu qua vần kệ thứ hai:
2. Vương tử, thức ăn đã sẵn bày,
Mọi người ăn uống hưởng no say,
Bọn ta, ngài biết thường sinh sống
Bằng thứ tìm ra bởi gặp may.
Xin đứng lên cho người hạ tiện
Hưởng phần thọ thực chút gì đây.
Tiếp theo Maṇḍavya ngâm vần kệ thứ ba:
3. Phần các La-môn hưởng phước ân,
Này đây thực phẩm chính tay dâng
Thí tài cúng với lòng thành kính.
Thôi cút! Ai đưa lão cán chân?
Chẳng có phần cho người hạ tiện,
Kẻ hiền kia hãy bước đi luôn!
4. Mọi nơi cao thấp họ gieo trồng,
Mong gặt quả trên đám ruộng đồng,
Chánh đạo này đây, xin bố thí,
Sau ngài xứng đáng hưởng phần công.
Sau đó, Maṇḍavya đáp kệ:
5. Ta biết đất ta muốn cấy trồng,
Những vùng xứng đáng hạt đâm bông,
La-môn quý tộc, thông kinh thánh
Là đất lành phong phú ruộng đồng.
Rồi bậc Đại sĩ lại ngâm hai vần kệ:
6. Ngạo mạn giống dòng quá tự kiêu,
Tham sân si, uống rượu say nhiều,
Người tâm chứa đủ sai lầm ấy,
Là đất hoang cằn để hạt gieo.
Bậc Đại sĩ cứ ngâm đi ngâm lại những lời kệ ấy mãi, song cậu trai nổi giận và kêu lớn:
- Lão này nói quàng xiêng qua nhiều rồi, những người gác cổng đi đâu cả mà không tống cổ lão ra?
Rồi cậu ngâm kệ:
8. Này Bhaṇḍakucchi, hỡi Upajjhāya!
Ta bảo, đâu rồi Upajotiya,
Trừng phạt lão này, cho lão chết,
Tên hèn hạ, tống cổ ngay ra
Bọn gia nhân nghe tiếng cậu gọi, liền chạy đến ngay kính lễ cậu rồi hỏi:
- Tâu Chúa công, chúng tiểu nô phải làm gì đây?
- Thế các người không thấy tên hạ liệt tồi tàn này sao?
- Tâu Vương tử không, chúng tiểu nô không biết lão đã tới đây lúc nào cả, chắc chắn lão là tên lừa bịp xảo trá rồi!
- Nào, vậy sao các người còn đứng đó?