Kinh Tiểu Bộ 2015- Tập V
Tác giả: Hòa Thượng Thích Minh Châu. Dịch giả: Hòa Thượng Thích Minh Châu. Năm xuất bản: 2007. Số trang: 51.
Chương 82: Chương Mười Sáu- Phẩm Ba Mươi Bài Kệ - Phần 8 (trang 573-579)
Ý kiến bạn đọc
12. Đến vì thánh chỉ Câu-lâu,
Dòng họ Yudhiṭṭhila, hiện thỉnh cầu
Hiền điệt Bhādrakāra, cho chú biết
Thiện lương, chân lý phải là đâu.
Lúc ấy, Bhādrakāra đáp lại:
- Thưa Tôn giả, ngay bây giờ, tiểu điệt đang có dự mưu dan díu với vợ một người khác, cho nên trí óc của tiểu điệt không được thư thái để giải đáp vấn đề. Song em trai cháu tên là Sañjaya còn thông thái hơn cháu nhiều. Xin Tôn giả đi hỏi chàng, chàng sẽ giải đáp vấn đề của Tôn giả.
Chàng ngâm vần kệ để bảo ông đến đó:
13. Cháu bỏ thịt nai thật ngọt ngon,
Và đang theo đuổi tắc kè con,
Làm sao có thể nào thông hiểu
Đâu lẽ thiện lương với thật chơn?
14. Song có em trai, ngài phải biết,
Sañjaya tên gọi, hãy lên đường,
Kiếm chàng cho được, chàng tuyên thuyết
Chân thiện ngài nghe thật tỏ tường.
Ông liền đi đến nhà Sañjaya ngay và được chàng tiếp niềm nở, khi được hỏi lý do đến đấy, ông nói rõ ra.
Bậc Đạo sư ngâm hai vần kệ để giải thích sự việc này:
15. Lúc ấy Bhāradvāja phải vội vàng
Đến Sañjaya gấp tại gia đường,
Giữa bao bằng hữu đang tề tựu,
An tọa thong dong được thấy chàng.
16. Đến vì thánh chỉ Câu-lâu,
Dòng họ Yudhiṭṭhila, hiện thỉnh cầu
Hiền điệt Sañjaya, cho chú biết
Thiện lương, chân lý phải là đâu.
Nhưng Sañjaya cũng đang bận bày mưu tính kế, chàng liền thưa với ông:
Bậc Đạo sư ngâm hai vần kệ để giải thích sự việc:
17. Tử thần há miệng rộng đầy chông
Sáng tối chờ con, hỡi thúc ông,
Làm thế nào con thưa với chú
Đâu là chân lý với hiền lương?
18. Song có em thơ, chú biết chăng,
Sambhava tên gọi, hãy lên đường,
Tìm em, thưa chú, em nêu rõ
Chân lý, thiện lương thật tỏ tường.
Nghe vậy, tế sư Sucīrata nghĩ thầm: “Vấn đề này ắt là điều kỳ bí nhất trên đời. Ta chắc không ai đủ sức giải đáp cả.”
Nghĩ vậy, ông ngâm hai vần kệ:
19-20. Việc lạ lùng này phật ý ta,
Chẳng hai con lớn, chẳng ông cha,
Biết phương giải đáp điều mầu nhiệm.
Vậy nếu như chàng cũng chịu thua,
Thì phải chăng đây là cậu bé
Biết gì về lý thiện chân ư!
Nghe vậy, Sañjaya đáp:
- Thưa Tôn giả, xin ngài đừng tưởng Sambhava chỉ là đứa trẻ thơ dại. Nếu chẳng ai giải đáp được vấn đề của Tôn giả thì cứ đi hỏi em cháu.
Rồi chàng ngâm mười hai vần kệ nêu lên những đức tính của cậu bé này qua các ví dụ chứng minh trường hợp trên:
21. Xin ngài đi hỏi Sambhava,
Xin ngài chớ vội khinh là trẻ thơ,
Em đầy thông thái tài ba,
Nói ngay ngài biết đâu là thiện chân.
Sáng bừng vượt hẳn sao giăng đầy trời,
Ánh sao le lói mờ soi,
Chìm dần trong ánh rạng ngời Hằng nga.
23. Cũng như chú bé Sambhava,
Trí tài kiệt xuất vượt xa tuổi vàng,
Hỏi Sambhava, biết tỏ tường,
Xin ngài chớ vội khinh thường tuổi thơ.
24. Em đầy thông thái tài ba,
Nói rành chân thiện đâu là lẽ ngay,
Tháng tư quyến rũ đắm say,
Vượt xa tất cả tháng ngày trong năm.
25. Hoa xuân đâm lộc nảy mầm,
Màu xanh bát ngát bao trùm rừng cây,
Bé Sambhava cũng thế này,
Vượt xa tuổi trẻ, trí tài tuyệt luân.
26. Như trên đỉnh tuyết Hương sơn,
Rừng cây bao phủ, có thần điểm trang,
Tỏa ra ánh sáng huy hoàng,
Mùi hương ngào ngạt dần lan toàn miền.
27. Dành cho vô số thần tiên
Tìm nơi ẩn náu bình yên chốn này,
Bé Sambhava cũng như vầy
Vượt xa tuổi trẻ đầy trí khôn ngoan.
28. Khác nào ngọn lửa huy hoàng
Cháy tràn lan khắp đồng hương tung hoành,
Với cây cột lửa cuộn nhanh,
Không hề biết thỏa, tan tành cỏ non.
29. Để trơ một lối đen ngòm,
Bất kỳ nơi chốn lửa bùng lướt qua,
Cũng vầy chú bé Sambhava,
Trí tài kiệt xuất vượt đà ấu niên,
30. Khác nào một ngọn lửa thiêng
Đốt bằng bỏ sống trong đêm tối trời,
Giục cơn thèm cháy sáng ngời cao xa.
31. Cũng vầy chú bé Sambhava
Thông minh trí tuệ vượt xa tuổi vàng
Hỏi Sambhava, chớ coi thường,
Em thông hiểu, nói tận tường thiện chơn.
32. Trâu nhờ sức lực tráng cường
Ngựa nhờ tốc độ phô trương giống nòi,
Bò nhờ vắt sữa tuôn vòi,
Hiền nhân, ta biết nhờ lời khôn ngoan.
33. Sambhava cũng vậy, mầm non,
Thông minh trí tuệ vượt hơn tuổi vàng,
Hỏi Sambhava, chớ coi thường,
Em thông thái, nó tận tường thiện chân.
Trong khi Sañjaya ca ngợi Sambhava như vậy, tế sư Sucīrata nghĩ thầm: “Ta sẽ đặt vấn đề với cậu bé này là biết ngay.”
Ngài hỏi:
- Thế tiểu hiền điệt ở đâu rồi?
Chàng liền mở cửa sổ, giơ tay chỉ và nói:
- Ngài nhìn cậu bé đằng kia, da óng như vàng ròng, đang chơi cùng các trẻ khác bên đường trước cửa, chính đó là tiểu đệ của cháu. Xin cứ đến hỏi, tiểu hiền đệ sẽ giải đáp vấn đề của ngài với mọi lý lẽ huyền diệu của một vị Phật.
Sucīrata nghe thế, liền bước xuống khỏi dinh, đến gần cậu bé vừa đúng lúc cậu bé đang đứng, áo quần xốc xếch vắt qua vai, hai tay đang bốc đất.
Bậc Đạo sư ngâm vần kệ giải thích sự việc này:
34. Lúc ấy Bhāradvāja lại vội vàng
Đến Sambhava gấp tại gia đường
Ở ngoài công lộ, kìa ngay đó
Cậu bé đùa chơi thấy rõ ràng.
Bậc Đại sĩ vừa khi thấy vị Bà-la-môn kia đến đứng trước ngài , liền hỏi:
- Hiền hữu đến đây có việc gì chăng?
Vị tế sư đáp:
- Này tiểu hiền điệt, ta đi khắp cõi Diêm-phù-đề mà không tìm ra
Cậu bé nghĩ thầm: “Họ bảo đây là vấn đề khắp cả cõi Diêm-phù-đề chưa giải đáp được, nên vị này đến tìm ta.Còn ta đã am hiểu thông thạo rồi.”
Lúc ấy, cậu thấy hổ thẹn, liền vứt cục đất đang cầm trong tay, sửa sang áo quần lại đàng hoàng và bảo:
- Này Tôn giả Bà-la-môn, cứ hỏi đi, ta sẽ giải đáp cho ngài với mức tinh thông lưu loát của một vị Phật.
Rồi với Trí tuệ tối thắng, ngài mời vị kia lựa chọn đề tài để hỏi. Vị Bà-la-môn liền hỏi vấn đề qua các câu kệ:
35. Đến vì thánh chỉ Câu-lâu,
Dòng họ Yudhiṭṭhila, hiện thỉnh cầu
Hiền điệt Sambhava, cho chú biết
Thiện lương, chân lý phải là đâu?
Vấn đề được hỏi kia quá rõ ràng đối với Sambhava như thể vầng trăng tròn giữa bầu trời cao. Ngài bảo:
- Này hãy nghe lời ta.
Và ngài giải đáp vấn đề phúng sự chân lý qua các vần kệ:
36. Hiền hữu, ta nay sẽ bảo ngài,
Đúng như bậc trí phải trình bày,
Vua cần biết rõ điều chân thiện,
Song việc vua làm, ai có hay?
Trong khi ngài đứng giữa đường phố thuyết giảng chân lý với giọng ngọt như mật, âm thanh vang dội khắp thành Ba-la-nại, mỗi phía vang đến mười hai dặm đường. Nhà vua cùng các phó vương và nhiều vua khác tụ tập lại, bậc Đại sĩ liền đứng giữa đám đông ấy, tuyên thuyêt chân lý. Sau khi đã hứa giải đáp vấn đề qua vần kệ này, giờ đây ngài nêu lời giải đáp vấn đề phụng sự chân lý:
37. Đáp lai đức vua, hãy tấu ngài:
“Ngày nay không hẳn giống ngày mai
Thần khuyên Chúa thượng nên thông suốt
Nắm lấy thời cơ kịp đến tay.”
38. Ta ước mong hiền hữu tế sư
Gợi cho vua biết cách suy tư,
Nhờ đây tâm trí ngài an lạc.
Cũng chớ đi theo đường ác độc
Như là người độn trí mê mờ,
39. Đừng gây tội lỗi mất tâm hồn,
Đừng phạm hành vi bất chánh chơn,
Đừng có bao giờ theo ác hạnh,
Đừng đưa huynh đệ bước sai đường.
40. Ai biết hoàn thành đúng chánh chân
Những điều này, giống nguyệt tròn dần,
Như vua danh tiếng tăng lên mãi,
Làm ánh sáng soi đám bạn thân,
Yêu mến họ hàng, khi tận mạng,
Hiền nhân sẽ đạt đến Thiên cung.
Như vậy, chẳng khác nào đem vầng trăng soi rọi khắp bầu trời, bậc Đại sĩ giải đáp vấn đề của vị Bà-la-môn này với mọi vẻ tinh thông của một bậc Giác Ngộ. Dân chúng reo hò, vỗ tay vang dậy. Hàng ngàn tiếng reo tán thưởng cùng vô số khăn vẫy lên không và tiếng búng tay lách tách. Họ thả luôn cả đồ trang sức trên tay. Vua Ba-la-nại hoan hỷ tỏ lòng tôn kính, ngưỡng mộ ngài. Còn vị tế sư Sucīrata, sau khi tặng thưởng ngài một ngàn cân vàng, liền viết câu giải đáp vấn đề trên bằng son đỏ vào phiến vàng ấy và khi đến kinh thành Indapatta, ông tâu trình vua về câu giải đáp phụng sự chân lý như trên.
Phần vua nhờ kiên tâm hành trì các pháp chân chánh, về sau được lên Thiên giới.
*
Khi chấm dứt Pháp thoại, bậc Đạo sư bảo:
- Này các Tỷ-kheo, không phải chỉ bây giờ, mà ngay từ xa xưa, Như Lai đã dùng đại trí để giải đáp mọi vấn đề.
Và ngài nhận diện tiền thân:
-Vào thời bấy giờ, Ānanda (A-nan) là vua Dhanañjaya, Anuruddha (A-na-luật-đà) là Sucīrata, Kassapa (Ca-diếp) là Vidhura, Moggallāna (Mục-kiền-liên) là Bhadrakāra, Sāriputta (Xá-lợi-phất) là thiếu sinh Sañjaya và Trí giả Sambhava chính là Ta.
(TIỀN THÂN MAHĀKAPI)
Tương truyền đại đế Kāsi...
Câu chuyện này bậc Đạo sư kể trong lúc trú tại Trúc Lâm, về việc Devadatta (Đề-ba-đạt-đa) ném đá vào Ngài.
Vì vậy, khi Tỷ-kheo quở trách Đề-ba-đạt-đa về việc xúi giục các thợ săn bắn cung vào đức Phật và sau đó lại ném đá vào Ngài, bậc Đạo sư bảo:
- Không phải chỉ bây giờ, mà cả ngày xưa nữa, Đề-ba-đạt-đa cũng đã ném đá vào Ta.
Nói xong, Ngài kể câu chuyện quá khứ.
*
Ngày xưa, khi vua Brahmadatta trị vì xứ Ba-la-nại, có một nông dân dòng họ Bà-la-môn trong một làng Kāsi, sau khi cày ruộng xong, thả trâu ra và bắt đầu cuốc đất. Đàn trâu trong khi gặm lá ở bụi cây dần dần tẩu thoát vào trong rừng. Người ấy nhận thấy trời tối liền đặt cuốc xuống, đi tìm đám trâu nhưng chẳng thấy đâu, gã quá buồn khổ đi lang thang vào trong rừng tìm chúng, dần dần đến tận vùng Tuyết sơn. Vì lạc mất phương hướng, gã lang thang bảy ngày nhịn đói, nhưng khi nhìn thấy cây tinduka, gã trèo lên hái trái ăn. Rồi tuột khỏi cây này gã rơi xuống một vực thẳm như địa ngục sâu 60 cubit (1 cubit= 45cm) và ở đó cả mười ngày.
Thời bấy giờ, Bồ-tát sinh làm thân khỉ, đang lúc ăn trái rừng, ngài thấy gã kia, liền dùng một hòn đá lôi gã ra khỏi vực. Trong lúc khi đang ngủ, gã kia đập đầu khỉ bằng một cục đá, bậc Đại sĩ biết được việc này, liền vùng dậy nhảy lên cành cây, đứng lại và kêu to:
- Này Tôn ông, ngài đang ngồi trên đất bằng, ta sẽ chỉ đường cho ngài từ trên ngọn cây này rồi ta sẽ đi ngay.
Thế là ngài cứu gã kia ra khỏi rừng, chỉ đúng đường cho gã rồi biến mất trong rừng núi ấy. Còn gã kia vì đã gây tội ác với bậc Đại sĩ nên hóa