Kinh Tiểu Bộ 2015- Tập V
Tác giả: Hòa Thượng Thích Minh Châu. Dịch giả: Hòa Thượng Thích Minh Châu. Năm xuất bản: 2007. Số trang: 51.
Chương 33: 475. CHUYỆN CÂY HỒNG PHƯỢNG VĨ - Phần 2 (trang 224-230)
Ý kiến bạn đọc
Và nói xong, Ngài nhận diện tiền thân:
- Thời ấy, Devadatta (Đề-bà-đạt-đa) là kẻ vong ân bội nghĩa kia, Ānanda (A-nan) là vua, và Ta chính là người Caṇḍāla (Chiên-đà-la) hạ đẳng.
(TIỀN THÂN PMANDANA)
Người đứng cầm rìu ở dưới tay…
Chuyện này bậc Đạo sư kể trên bờ sông Rohiṇī về một việc tranh chấp cãi cọ trong gia đình.
(Hoàn cảnh này được mô tả đầy đủ trong số 546, Tiền thân Kuṇāla.) Vào dịp này, bậc Đạo sư dạy bảo đám thân tộc ấy, Ngài nói:
*
Một thời kia, vua Brahmadatta trị vì tại Ba-la-nại, ngoài kinh thành là mộl làng thợ mộc. Trong làng có một người Ba-la-nại làm nghề kiếm sống bằng cách mang gỗ từ rừng về đóng xe kéo.
Vào thời ấy, có một cây hồng phượng vĩ đại thọ ở vùng Tuyết sơn. Một hắc sư tử thường đến nằm dưới gốc cây ấy săn mồi. Một ngày kia, gió đánh mạnh cây khiến một cành cây khô rơi xuống trúng vai sư tử, cành đập mạnh vào khỉến cho nó đau đớn vùng lên chạy trốn vì sợ hãi, sau đó, quay lui nhìn trên con đường vừa mới chạy qua; khi chẳng thấy có gỉ cả, nó suy nghĩ: “Chẳng có sư tử, cọp, beo hay con gì nữa đuổi theo ta ở đây, thì ta chắc vị Thần cây không chịu cho ta nằm đó.Ta muốn xem có đúng vậy không?” Suy nghĩ thế nó liền giận dữ thật vô lý, vừa đánh vào cây vừa thét lên:
- Ta chẳng ăn một ngọn lá nào bẻ trên cây của ông, cũng chẳng bẻ gãy cành nào, thế sao ông chịu cho các loài vật khác ở đây mà ông không chịu cho ta ở? Ta có làm gì sai trái đâu, cứ đợi vài ngày nữa, ta sẽ phá nát gốc rễ cành lá ông, ta sẽ làm ông tan tác từng mảnh!
Sư tử mắng rủa vị Thần cây như vậy, rồí bỏ đí tìm một người.
Lúc ấy, người thợ mộc Bà-la-môn nói trên cùng với hai ba người khác đã dùng xe tải đến vùng lân cận ấy để kiếm gỗ đóng xe. Gã để chiếc xe một nơi rồi cầm búa rìu trong tay đi tìm cây gỗ, gã chợt đến gần cây phượng vĩ. Con sư tử thấy gã, liền đi đến đứng dưới gốc cây vì nó nghĩ thầm: “Hôm
1. Người đứng cầm rìu ở dưới tay,
Đi lui, đi tới chốn rừng nảy,
Mau lên, nói rõ cho ta biết,
Ông muốn cây gì ở chốn đây?
“Ô kìa! thật là kỳ diệu!” Người kia bảo khi nghe lời ấy. “Ta thề chưa bao giờ nghe thấy súc vật nói được như người. Chắc chắn nó sẽ biết rõ loài cây nào có gỗ tốt để đóng xe. Ta muốn hỏi nó.” Nghĩ vậy, gã liền ngâm vần kệ thứ hai:
2 Trên đồi, dưới vực, khắp đồng bằng,
Làm chúa, ngài đi khắp núi rừng,
Nói thật cho nghe, ta muốn hỏi,
Cây gì tốt để bánh xe lăn?
Sư tử nghe vậy nghĩ thầm: “Bây giờ ta đã được toại nguyện rồi!”
Nó liền ngâm vần kệ thứ ba:
3. Chẳng keo, tai ngựa, chẳng chiên-đàn,
Chẳng bụi cây nào tốt gỗ hơn,
Cây ấy, phượng hồng như vẫy gọi,
Làm xe gỗ tốt nhất trần gian.
Kẻ kia nghe vậy rất hài lòng, nghĩ thầm: “Thật là một ngày tốt lành đưa ta vào rừng. Đây là một vị nào mang lốt thú vật chỉ bảo cho ta cây gỗ tốt để làm bánh xe. Kỳ lạ thật, song lại tuyệt quá!” Vì vậy, gã hỏi sư tử qua vần kệ thứ tư:
4. Cảnh lá cây kia kiểu thế nào,
Thân cây trông thấy, loại ra sao,
Mong ngài nói thật, ta xin hỏi
Để biết loài cây ấy ở đâu?
Sư tử ngâm hai vần kệ đáp lời:
5. Này cây cành rũ thấy là đà,
Cong xuống, song không gãy trước giờ,
Cây phượng vĩ hồng này đấy bạn,
Gốc cây thường đứng của nhà ta.
Đôi bánh, hay bất cứ mọi phần,
Cây giống như vầy đều ích lợi,
Cho người khi đóng chiếc xe lăn.
Sau khi tuyên bố như vậy, sư tử đứng xích ra một bên, lòng mừng khấp khởi. Còn người thợ mộc bắt đầu đẵn cây. Lúc ấy, vị Thần cây nghĩ thầm: “Ta không hề làm rớt cành nào trên con thú kia, mà nó lại nổi cơn thịnh nộ thật phi thời, bây giờ nó lại đang muốn phá nhà ta và ta cũng sẽ bị hủy diệt nữa. Vậy ta phải tìm cách đập tan oai lực của nó.” Vì thế, vị Thần này giả dạng tiều phu, đến gần gã thợ mộc kia bảo:
- Này người kia, anh kiếm được cây này đẹp quá! Thế anh định làm gì khi chặt nó đây?
- Làm bánh xe.
- Sao, có kẻ nào bảo anh là cây ấy làm bánh xe tốt lắm ư?
- Đúng thế, một con hắc sư tử.
- Tốt lắm, hắc sư tử khéo nói lắm. Song, này ta bảo anh là lột được da cổ sư tử màu đen rồi phủ lên quanh vành ngoài của xe như một tấm chắn bằng sắt, chỉ một mảnh rộng chừng bốn lóng tay thôi thì bánh xe vững vàng lắm, anh sẽ hưởng lợi rất lớn nhờ đó.
- Nhưng làm sao ta kiếm được da sư tử bây giờ?
- Sao anh ngu thế? Cây này đứng trong rừng, nó chạy đi đâu được. Anh cứ đi tìm sư tử kia đã chỉ bảo cho anh cây này và hỏi nó xem phải chặt phần cây nào, rồỉ đem nó về đây. Sau đó, nó chẳng nghi ngờ gì cả và chỉ nơi này nơi nọ, cứ chờ lúc nó nhe hàm răng ra thì lấy chiếc rìu bén nhất đập nó trong khi nó đang nói, giết nó đi mà lột da ra, ăn phần thịt ngon nhất, rồi hãy chặt cây tùy thích.
Như thế là Thần cây nỗi cơn thịnh nộ.
Để giải thích vấn đề này, bậc Đạo sư ngâm các vần kệ sau:
7. Cây kia lập tức bảo như vầy,
Ý nguyện ước ao được tỏ bày:
“Ta cũng có điều này muốn nói
Này Bhāradvāja hỡi, hãy nghe đây!
8. Từ bên vai chúa tể khu rừng,
Anh hãy cắt ra rộng bốn phân,
Rồi xe sẽ mạnh gấp đôi lần."
9. Cây kia phút chốc nổi lôi đình,
Trút xuống loài sư tử đã sinh,
Cả với loài chim xuất hiện nữa,
Gây ra tàn sát khiến hồn kinh.
Người thợ làm xe nghe theo lời chỉ dẫn của Thần cây, kêu to:
- Ôi, hôm nay thật là một ngày may mắn cho ta!
Rồi gã đi giết sư tử, chặt cây xuống và đi về.
10. Cây phượng vĩ tranh đấu chúa rừng,
Chúa rừng tranh đấu với cây thần,
Mỗi bên tranh chấp nhau như vậy,
Đem lại bên kia họa tử vong.
11. Vậy giữa người, nơi có hận hiềm,
Hoặc là cãi cọ nổi hăng lên,
Khác nào thú dữ và cây gỗ,
Chúng nhảy như loài công múa men.
12. Đây này ta bảo, chính điều lành,
Là lúc các ông thuận ý tình,
Hãy giữ đồng tâm, đừng cãi vã,
Như cây và thú đã thi hành.
13. Nên tập bình an với mọi người,
Điều này bậc trí tán dương hoài,
Ai mong an ổn và chân chánh,
Tối hậu bình an sẽ đạt thôi.
Khi đám người ấy nghe lòi khuyến giáo của vua, họ liền giải hòa vói nhau.
Sau khi chấm dứt Pháp thoại này, bậc Đạo sư nhận diện tiền thân:
*
- Vào thời ấy, Ta là vị Thần sống trong rừng kia và đã chứng kiến toàn thể câu chuyện này
(TIỀN THÂN JAVANAHAṂSA)
Này Thiên nga đến đậu nơi này...
Chuyện này do bậc Đạo sư kể tại Kỳ Viên về Daḷhadhamma hay Kinh Thí dụ các lực sĩ.
Đức Thế Tôn dạy:
- Này các Tỷ-kheo, giả sử có bốn thiện xạ đứng ở bốn điểm trên một vòng tròn, bốn lực sĩ khéo huấn luyện, thật tài giỏi, thiện xảo nghề cung tên, bắn ra bốn mũi tên từ bốn điểm,Ta sẽ lấy bốn mũi tên vừa được bắn ra trước khi chúng chạm xuống đất; phải chăng rõ ràng các ông đều đồng ý rằng kẻ đó là một người rất nhanh nhẹn và chính là hiện thân của tốc lực tuyệt vời! Vậy mà, này các Tỷ-kheo, dù tốc lực của người kia nhanh đến đâu đi nữa, dù nhiều vị Thiên bay nhanh hơn cả mặt trăng, mặt trời, vẫn còn có cái khác nhanh hơn chư Thiên ấy nữa. Này các Tỷ-kheo,tốc lực của người kia thần diệu là dường ấy…( như trên). Tuy thế, còn nhanh hơn cả chư Thiên biết bay là sự biến hoại của tứ đại hợp thành sự sống. Do vậy, này các Tỷ-kheo, các ông phải học tập điều này, phải tinh cần. Thật vậy, Ta bảo các ông phải học tập điều này!
Hai ngày sau lời giáo huấn này, Tăng chúng bàn luận chuyện đó trong Chánh pháp đường:
- Này các Hiền hữu Tỷ-kheo, bậc Đạo sư trong địa vị tối thượng của một bậc Chánh Đẳng Giác đã chứng minh bản chất của những gì tác hợp nên sự sống, chỉ rõ đời sống thật là giả tạm và yếu ớt mỏng manh, khiến cho Tăng chúng lẫn người ngoại đạo phải hết sức kinh hoàng. Ôi! Thầ diệu thay uy lực của đức Phật!
Bậc Đại sĩ bước vào, hỏi Tăng chúng đang bàn luận điều gì. Các vị thưa với Ngài và Ngài bảo:
Nói xong, Ngài kể một chuyện quá khứ.
*
Một thời, khi vua Brahmadatta lên ngôi ở Ba-la-nại, bậc Đại sĩ được sinh làm một chúa Thiên nga có thần tốc, sống trên núi Cittakūṭa, dẫn đầu một đoàn gồm chín mươi ngàn thiên nga khác. Một ngày kia, sau khi cùng cả đoàn đi ăn lúa mọc hoang trong cái hồ ở vùng đồng bằng xứ Diêm-phù-đề( Ấn Độ), ngài bay qua không gian( như thể một tấm thảm vàng óng ánh trải dài từ đầu nọ đến đầu kia của kinh thành Ba-la-nại) và lượn chầm chậm như đùa chơi về phía núi Cittakūṭa. Lúc bấy giờ, vua Ba-la-nại trông thấy ngài, liền bảo các triều thần:
- Con chim đằng kia ắt hẳn là chim chúa như trẫm đây.
Vua sinh lòng yêu mến chúa chim nên đã đem vòng hoa, hương liệu và dầu thơm đi tìm bậc Đại sĩ và bảo trình diễn đủ loại âm nhạc cho ngài nghe. Khi bậc Đại sĩ thấy vua tôn vinh ngài như vậy, ngài hỏi các chim thiên nga kia:
- Khi một ông vua muốn tôn vinh ta như vậy, vua ấy muốn gì chăng?
- Tâu chúa thượng, ngài muốn bầu bạn với Chúa thượng.
- Được rồi, thế thì ta bầu bạn với vua ấy.
Ngài bảo và ngài làm bạn với vua, rồi sau đó bay về tổ.
Một ngày kia, sau việc kết bạn này, vua vào ngự uyển và đi đến hồ Anotatta, chim chúa bay đến gần vua với một cánh mang đầy nước và cánh kia mang bột gỗ chiên-đàn; chim rảy nước lên mình vua và rắc bột gỗ chiên đàn cho vua nữa; trong lúc hội chúng đang nhìn theo, ngài lại cùng với đàn chim bay về Cittakūṭa. Từ lúc ấy về sau, vua cứ mong ngóng bậc Đại sĩ đến và nghĩ thầm: “Hôm nay thân hữu ta sẽ đến.”
Lúc bấy giờ, hai con thiên nga non trẻ nhất trong đàn của bậc Đại sĩ