A. DUYÊN KHỞI
1. Nhân duyên chế giới lần thứ nhất
Đức Phật ở tại thành Xá-vệ.32 Khi ấy, có gia chủ tên là Ca-lưu,33 thông minh lợi căn, khéo đoạn nghi cho người. Những người ở thành Xá-vệ, có những việc làm gì, cho đến việc hôn nhân không gì không tham vấn ông. Họ nói giúp đỡ, ông liền giúp đỡ, nói không giúp đỡ liền không giúp đỡ. Kết quả tốt thì họ nói: “Nhờ Ca-lưu nên ta mới được việc tốt này, nên làm cho Ca-lưu cũng được vui này”. Nếu kết quả xấu thì họ cũng nói: “Do Ca-lưu ta bị khổ này, nên cũng làm cho Ca-lưu chịu khổ cực này.” Như vậy, lời khen, tiếng chê lan khắp cả nước.
Sau đó, do lòng tin Ca-lưu xuất gia, những người tham vấn lại càng tăng thêm, cho đến vua Ba-tư-nặc cũng đích thân đến hỏi việc nước, nên sự hoan hỷ, sự phẫn nộ (theo đó)* tăng gấp bội so với trước.
Khi ấy, có một quả phụ, con gái bà nhan sắc đẹp nhất xứ, nhiều người đến cầu hôn, bà đều không hứa khả. Bà nói: “Nếu ai về ở với ta như con thì (bà)* mới gả cho”.
Khi ấy, có người Bà-la-môn tiền của vô lượng, nói với quả phụ:
“Cho con trai tôi cưới con gái bà thì sự sống mới bảo đảm an lạc lâu dài.”
31 Tứ phần 3, tr. 582c15; Tăng-kỳ 5, tr. 262a20; Thập tụng 3, tr. 18a11; Căn bản 12, tr.685c14. Vin. iii. tr.135.
32 Tăng-kỳ, Thập tụng: Phật tại Xá-vệ. Căn bản: Thất-la-phạt. Tứ phần: Đức Phật ở trong núi Kỳ-xà-quật, tại thành La-duyệt-kỳ.
33 Tăng-kỳ, Tứ phần: Tỳ-kheo tên là Ca-la 迦羅; Thập tụng: Ca-la, con của trưởng giả Lộc Tử 鹿子長者兒名曰迦羅; Căn bản: Trưởng giả Hắc Lộc Tử 長者黑鹿子. Pāli: āyasmā udāyī sāvatthiyaṃ kulūpako hoti, trưởng lão Udāyī thường xuyên lui tới một gia đình trong Sāvatthi.
Vẫn trả lời như ban đầu.
Khi ấy, Bà-la-môn liền tìm hỏi mọi người, là ai thường tới lui nhà người này. Có người bảo: “Sa-môn Ca-lưu thường chơi thân nhà này”.
Ông liền mời Ca-lưu cúng dường thời gian dài. Sau khi đã quen thân nhau, liền đem sự việc thưa: [12b01] “Tôi muốn vì con trai, xin cưới con gái của bà…, cúi mong Đại đức vì tôi nói giùm.”
Ca-lưu liền mặc y bưng bát đi đến nhà kia. Quả phụ liền ra lễ bái, chào hỏi. Ca-lưu nói: “Cô nên gả con gái cho con ông… Nhà ông ấy giàu có, chắc chắn (con cô)* sẽ được an lạc.”
Bà vẫn trả lời như ban đầu.
Ca-lưu nói: “Nếu không gả con gái cô, sau này nó lớn ắt sẽ bị vất vì lỡ thì. Tại sao để mất con gái, lại mất chàng rể tốt!”
Bà quả phụ nghe vậy, lập tức đồng ý.
Ca-lưu trở về báo lại, liền thành hôn ngay.
Sau khi về nhà chồng, cô dâu gặp nhiều điều cực khổ, cô đưa tin báo cho mẹ, xin nói với nhà chồng cầu được chút thong thả.
Bà mẹ bảo con rằng, cần Ca-lưu đến trực tiếp nói việc đó.
Hôm sau, Ca-lưu đến nhà quả phụ, bà ta kể hết những điều khổ cực của con mình và nói: “Vì hôn nhân này do ngài, nên xin vì (chúng tôi)* nói giúp.”
Ca-lưu trả lời: “Con bà vô phúc nên đưa đến khổ cực này. Nếu cô có phúc, duyên nào để đến đây? Pháp Sa-môn của ta không nên biết đến việc của người thế tục như vậy.”
Quả phụ mắng rằng:
“Trước kia thì biết việc của người, nay lại nói không biết, người ác như vậy, cuối cùng sẽ không tốt lành!”