nhà… một bát, còn hai bát, thầy cần thì đến lấy. Nếu nhận bát thứ hai, nên nói: Tôi đã nhận nhà… hai bát, còn một bát, thầy cần thì đến nhận. Nếu nhận bát thứ ba, nên nói: Tôi đã nhận nhà… ba bát rồi, đừng đến nhận nữa. Nếu không nói thì phạm Đột-kiết-la.
Tỳ-kheo-ni cũng như vậy. Thức-xoa-ma-na, Sa-di, Sa-di-ni, Đột-kiết-la.
A. DUYÊN KHỞI
Đức Phật ở tại thành Vương Xá.200 Bấy giờ, các nơi bị đói kém, khất thực khó được, các Tỳ-kheo đều trở về thành Vương Xá. Các cư sĩ nơi thành Vương Xá hỏi các Tỳ-kheo:
“Tăng có bao nhiêu vị và có bao nhiêu người hứa cúng?”
Trả lời:
“Tăng có chừng ấy vị, thức ăn có… người hứa cúng.”
Khi ấy, các cư sĩ cùng bàn nhau nói:
“Chúng ta sẽ vì các Tỳ-kheo, tùy theo khả năng mà làm thức ăn. Lúc ấy, hoặc có một người làm thức ăn cho một Tỳ-kheo cho đến mười Tỳ-kheo. Hoặc có hai người cho đến mười người, cùng làm thức ăn cho một Tỳ-kheo cho đến mười Tỳ-kheo.”
Chuẩn bị thức ăn đầy đủ rồi, các người cư sĩ chủ trương lại nghĩ như vầy: “Chúng ta tuy tùy theo khả năng làm thức ăn cho từ một người cho đến mười người ăn, nhưng chắc không chu đáo, nay cần kiểm
199 Tứ phần 14, tr. 660a12: Ba-dật-đề 35. Tăng-kỳ 16, tr. 354b4: Ba-dật-đề 33; Thập tụng 13, tr. 91a16, Căn bản 36, tr. 821a24: Ba-dật-đề 34. Pāli, Pāc. 35, Pavāraṇā.
200 Tăng-kỳ; Tứ phần; Thập tụng: Xá-vệ thành (quốc) 舍衞城(國); Căn bản: Thất-la-phạt thành 室羅伐城.
tra tất cả phẩm vật làm thức ăn, nếu ai không đầy đủ ta sẽ bổ túc.” Họ liền kiểm tra, thì trong số đó có một người nghèo, tuy lòng họ không tiếc của nhưng họ không có gạo tốt. Theo sự kiểm tra này thì sở hữu của gia đình họ chỉ có đậu mạch là đầy đủ. Theo thứ tự đến phiên chủ cư sĩ này làm thức ăn; vì đồ ăn thức uống thô xấu, nên các Tỳ-kheo già bệnh không thể ăn uống được, đem cho người ăn xin hay ngoại đạo, rồi đến nhà quen biết ăn. Các cư sĩ biết, liền cơ hiềm nói:
“Chúng tôi cắt giảm phần ăn của vợ con [52b01] để gieo vào trong ruộng phước, tại sao Tỳ-kheo lại coi rẻ thức ăn này của chúng tôi?! Dùng của xin cho người ăn xin và ngoại đạo, rồi tìm (thức ăn)* mỹ vị là sao?! Hạng người này chủ đích là tìm giải thoát, lìa già, bệnh, chết, tại sao nay phản lại tìm cái ngon đẹp, không có hạnh Sa-môn, phá pháp Sa-môn.”
Khi ấy, người thí chủ của Bạt-nan-đà đến giám sát bữa ăn. Bạt-nan-đà đã ăn với chúng rồi lại đến nhà người thí chủ đòi thức ăn ngon. Người thí chủ hỏi:
“Vừa rồi Đại đức không ăn ở trong chúng sao?”
Trả lời:
“Có ăn trong chúng nhưng sợ đàn-việt mất phước cúng riêng, cho nên lại đến đây.”
Người kia cơ hiềm nói:
“Hiện nay ở đời đói khổ, mọi người kiệt quệ mà phải chung nhau làm thức ăn, tại sao lại coi nhẹ nó, để đi tìm đồ ngon lạ?!”
Các Tỳ-kheo nghe, bằng mọi cách quở trách, rồi do vậy bạch lên Phật. Nhân việc này đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi Bạt-nan-đà:
“Ngươi, có thật vậy không?”
Thưa:
“Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”
Đức Phật bằng mọi cách quở trách rồi bảo các Tỳ-kheo:
“Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:
Tỳ-kheo nào ăn rồi mà ăn lại phạm Ba-dật-đề.
Lúc bấy giờ Tất-lăng-già-bà-ta cùng tám mươi Tỳ-kheo bị bệnh, các Tỳ-kheo vì họ mời ăn, họ ăn không hết, vất bỏ trước phòng, các cư sĩ thấy hỏi:
“Đây là những thức ăn gì?”
Trả lời: “Là thức ăn dư của các Tỳ-kheo bệnh.”
Các cư sĩ nói:
“Sao không lấy ít!”
Trả lời:
“Vì các Tỳ-kheo bệnh có người ăn nhiều, có người ăn ít, bởi vậy nên chúng tôi không thể lấy ít được.”
Cư sĩ lại nói:
“Hiện nay bị đói kém, đem bố thí một hột cơm, là có thể sanh Thiên, tại sao lại vất bỏ, mà không bố thí?!”
Hoặc lại có người nói:
“Bọn Sa-môn này, thà vất bỏ nơi đất chứ không đem cho người! Chúng ta đã cúng cho Tăng, một hột cơm rơi xuống đất cũng coi đó là một tội lớn, tại sao Tỳ-kheo lại không tiếc vật này?!”
Các Tỳ-kheo Trưởng lão nghe, bằng mọi cách quở trách, rồi do vậy bạch lên Phật. Đức Phật hỏi tôn giả A-nan:
“Có người nào có thể ăn thức ăn này hay không?”
Tôn giả thưa:
“Tỳ-kheo nuôi bệnh xin thức ăn này, mà thoạt tiên chính họ ăn vẫn chưa đủ. Họ muốn ăn thức ăn dư này, nhưng không dám ăn.”
Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng bảo các Tỳ-kheo:
“Nay cho phép các Tỳ-kheo ăn thức ăn dư của Tỳ-kheo bệnh”.
Bấy giờ, chúng Tăng thành Vương Xá ăn rồi, có Tỳ-kheo từ bên ngoài nhận được thức ăn đem về, các Tỳ-kheo không biết làm thế nào, do vậy bạch lên Phật. Đức Phật dạy:
“Có thể dùng thức ăn này cho Tỳ-kheo bệnh.”
Họ liền đem cho, các Tỳ-kheo bệnh nói:
“Thức ăn này làm tăng bệnh, chúng tôi không cần.”
(Các Tỳ-kheo)* do vậy bạch lên Phật. Đức Phật dạy:
“Cho phép các Tỳ-kheo đến bên Tỳ-kheo bệnh làm pháp tàn thực201 để ăn.”
Bấy giờ, chúng Tăng thành Vương Xá ăn rồi đứng dậy, [52c01] lại có Tỳ-kheo từ bên ngoài nhận được thức ăn đem về, (cho)* Tỳ-kheo bệnh đã lành. (Tỳ-kheo này)* không biết nên thế nào, lại do vậy bạch lên Phật. Đức Phật dạy:
“Nên đến bên Tỳ-kheo ăn chưa xong, làm pháp tàn thực để ăn. Nếu không (có vị nào ăn chưa xong)*, thì đến bên Tỳ-kheo chưa ăn để làm. Nếu trong chúng không có Tỳ-kheo nào chưa ăn thì nên tìm đến nơi gần nhất, nếu nơi gần nhất lại cũng không có Tỳ-kheo, thì nên cho Sa-di (đủ điều kiện)* thọ Cụ túc giới, nhanh chóng thọ giới, sau đó đến bên vị này làm pháp tàn thực để ăn. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, bảo các Tỳ-kheo: Từ nay giới này nên nói như vầy:
201 Các bộ giống Ngũ phần, gọi là tàn thực pháp 殘食法 (pháp tàn thực). Tứ phần: Dư thực pháp 餘食法.