Tìm kinh sách
Luật Ngũ Phần 1
Tác giả: Tỳ-Kheo Thích Đỗng Minh. Dịch giả: Tỳ-Kheo Thích Đỗng Minh. Năm xuất bản: 2011. Số trang: 609.
Chương 158: PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. XXX. Thức Ăn Do Tỳ-Kheo-Ni Khuyến Hóa: C. Thích Từ. XXXI. Triển Chuyển Thực: A. Duyên Khởi (Trang 384 - 389)
C. THÍCH TỪ
Khen ngợi: Khen ngợi được pháp hơn người.
Nếu Thức-xoa-ma-na, Sa-di,162 Sa-di-ni ăn thức ăn do Tỳ-kheo khen ngợi mà được, Đột-kiết-la. Sa-di, Đột-kiết-la.
Nếu Thức-xoa-ma-na, Sa-di,162 Sa-di-ni ăn thức ăn do Tỳ-kheo khen ngợi mà được, Đột-kiết-la. Sa-di, Đột-kiết-la.
XXXI. TRIỂN CHUYỂN THỰC163
A. DUYÊN KHỞI
Đức Phật ở tại thành Vương Xá,164 khi ấy, có một đại thần thường cúng dường Phật và Tỳ-kheo Tăng. Có một người nghèo165 thấy vậy nghĩ như vầy: “Vị đại thần này, nay được thiện lợi lớn mới có thể cúng dường Phật và Tăng như thế. Nếu ta có của cũng sẽ như vậy.” Lại nghĩ như vầy: “Nay ta không tài vật, chính là lúc nên làm thuê để dùng cúng dường.” (Người ấy)* lập tức thành người làm thuê, hằng ngày ăn một phần, để lại một phần.
Người chủ hỏi:
“Tại sao ngươi để lại một phần?”
Trả lời:
“Tôi tạm gửi lại nó, sau sẽ lấy luôn.”
Trải qua một thời gian như vậy, biết số tiền dành dụm đã đủ, nói với người chủ:
Người chủ hỏi:
“Tại sao ngươi để lại một phần?”
Trả lời:
“Tôi tạm gửi lại nó, sau sẽ lấy luôn.”
Trải qua một thời gian như vậy, biết số tiền dành dụm đã đủ, nói với người chủ:
162 Có thể trong chánh văn viết nhầm: Tỳ-kheo-ni là Sa-di. Tứ phần tr. 654a17: Tỳ-kheo-ni, Đột-kiết-la. Thức-xoa-ma-na, sa-di, sa-di-ni, đột-kiết-la.
163 Tăng-kỳ 16, tr. 352a5; Tứ phần 13, tr. 655b10: Ba-dật-đề 32; Thập tụng 12, tr. 86c29, Căn bản: 34, tr. 810c223: Ba-dật-đề 31; Pāli, Pāc. 33, paramparabhojana.
164 Tứ phần: La-duyệt-kỳ 羅閱祇; Tăng-kỳ; Thập tụng: Xá-vệ thành 舍衛城(國); Căn bản: Vương Xá thành 王舍城.
165 Tứ phần 13: Có người Bà-la-môn tên Sa-nậu 沙㝹. Thập tụng 12: Một tiểu nhi mồ côi làm thuê. Pāli (Vin. iv. 75): aññatarassa daliddassa kammakārassa, một người làm thuê nghèo.
“Số tiền tôi dành dụm lâu nay, vì tôi sửa soạn các thức ăn đầy đủ.”
Người chủ hỏi:
“Hiện tại ngươi nghèo khổ, tại sao lại dùng hết số tiền đó vội sửa soạn các thứ đồ ăn thức uống đầy đủ để làm gì?”
Trả lời:
“Vì tôi thấy vị đại thần của thành Vương Xá thường thỉnh Phật và Tăng để cúng dường các thứ, nên tôi nguyện cũng sẽ làm như vậy. Do đó, tôi trở thành kẻ làm thuê để thực hiện ý muốn này. Nay số tiền đã làm tính đủ để thiết lập một lễ cúng dường, vì vậy hôm nay tôi vội chuẩn bị đầy đủ các thức ăn.”
Người chủ nghe như vậy, sinh tâm hi hữu: “Người nghèo khổ như vậy, đem thân làm thuê mướn, đặng một ít tài vật mà còn đem cúng dường, huống là ta giàu có, chỉ cần phát tâm là có đầy đủ thức ăn liền, thế mà không thể làm được!” Nghĩ vậy, người chủ liền trả tiền thuê gấp bội để cho ông mặc ý sắm sửa các thứ ngon bổ thượng vị.
Khi ấy, người làm thuê mang ngay tài vật đến chỗ đức Phật, bày biện các thức ăn ngon bổ nhất trên đời. Nhờ tấm lòng thành này, nên cả quỉ thần cũng đến giúp đỡ. Chỉ trong chốc lát tự nhiên đầy đủ tất cả. Hôm đó, gặp ngày tiết hội, nhiều người tranh đến thỉnh về nhà thọ trai. Các Tỳ-kheo bàn với nhau: “Hôm nay người nhà nghèo này tận lực mở hội (cúng dường)* (đối với các gia đình khác)* chúng ta nên dùng một ít thôi.” Tuy dặn nhau là ăn rất ít nhưng nhiều nhà mời nên họ ăn khá no.
Khi người nhà nghèo sửa soạn thức ăn đầy đủ đã xong, đến giờ thỉnh mời. Lúc ấy, các Tỳ-kheo đều tập trung an tọa, chỉ trừ đức Phật ở tại phòng. Bấy giờ, người nghèo kia hoan hỷ tự tay sớt các thức ăn, các Tỳ-kheo tuy thọ thực nhưng rất ít. Người nghèo nghĩ như vầy: “Các Tỳ-kheo vì thương ta nghèo túng, sợ thức ăn không đủ, hay vì thức ăn dở không ăn thêm!” Liền đem việc này hỏi. Trong các Tỳ-kheo ấy, có vị ít tàm quí trả lời:
Người chủ hỏi:
“Hiện tại ngươi nghèo khổ, tại sao lại dùng hết số tiền đó vội sửa soạn các thứ đồ ăn thức uống đầy đủ để làm gì?”
Trả lời:
“Vì tôi thấy vị đại thần của thành Vương Xá thường thỉnh Phật và Tăng để cúng dường các thứ, nên tôi nguyện cũng sẽ làm như vậy. Do đó, tôi trở thành kẻ làm thuê để thực hiện ý muốn này. Nay số tiền đã làm tính đủ để thiết lập một lễ cúng dường, vì vậy hôm nay tôi vội chuẩn bị đầy đủ các thức ăn.”
Người chủ nghe như vậy, sinh tâm hi hữu: “Người nghèo khổ như vậy, đem thân làm thuê mướn, đặng một ít tài vật mà còn đem cúng dường, huống là ta giàu có, chỉ cần phát tâm là có đầy đủ thức ăn liền, thế mà không thể làm được!” Nghĩ vậy, người chủ liền trả tiền thuê gấp bội để cho ông mặc ý sắm sửa các thứ ngon bổ thượng vị.
Khi ấy, người làm thuê mang ngay tài vật đến chỗ đức Phật, bày biện các thức ăn ngon bổ nhất trên đời. Nhờ tấm lòng thành này, nên cả quỉ thần cũng đến giúp đỡ. Chỉ trong chốc lát tự nhiên đầy đủ tất cả. Hôm đó, gặp ngày tiết hội, nhiều người tranh đến thỉnh về nhà thọ trai. Các Tỳ-kheo bàn với nhau: “Hôm nay người nhà nghèo này tận lực mở hội (cúng dường)* (đối với các gia đình khác)* chúng ta nên dùng một ít thôi.” Tuy dặn nhau là ăn rất ít nhưng nhiều nhà mời nên họ ăn khá no.
Khi người nhà nghèo sửa soạn thức ăn đầy đủ đã xong, đến giờ thỉnh mời. Lúc ấy, các Tỳ-kheo đều tập trung an tọa, chỉ trừ đức Phật ở tại phòng. Bấy giờ, người nghèo kia hoan hỷ tự tay sớt các thức ăn, các Tỳ-kheo tuy thọ thực nhưng rất ít. Người nghèo nghĩ như vầy: “Các Tỳ-kheo vì thương ta nghèo túng, sợ thức ăn không đủ, hay vì thức ăn dở không ăn thêm!” Liền đem việc này hỏi. Trong các Tỳ-kheo ấy, có vị ít tàm quí trả lời:
“Sợ ông [49c01] thức ăn ít nên đã ăn trước các nhà khác.”
Người nghèo giận, thưa:
“Tại sao đã nhận lời mời của con trước mà ăn các nhà khác? Con vốn mong mỏi bày tỏ hết sức mình để cúng dường, nay các Đại đức tuy không dám dùng hết thì xin tùy ý mang về, đừng để dư!”
Các Tỳ-kheo nghe vậy, bèn cố ăn, nhưng vẫn không hết phân nửa đồ cúng. Chúng Tăng dùng rồi, người nghèo lại nghĩ như vầy: “Ta cố ép chư Tăng ăn như vậy không biết có mắc tội hay không?” Người nghèo đến bạch Phật.
Đức Phật dạy:
“Lành thay, bần sĩ! Ngươi có thấy người làm phước, đem sức mình ra làm thuê mà được hâm mộ bằng ngươi không? Tuy đang thọ thân người nhưng nhân duyên sanh lên cõi trời đều đã đầy đủ. Từ khi ngươi phát tâm muốn cúng dường Phật và Tăng đến nay. Tùy theo sự việc, đều được vô lượng công đức. Dù cho Chúng Tăng không ăn một miếng nào, nhưng đối với ngươi thì công đức vẫn đầy đủ. Nay ngươi sẽ lại được quả báo hiện đời này.”
Người nghèo nghe xong vui mừng hớn hở. Đức Phật lại vì người nghèo nói các diệu pháp. Người nghèo trên chỗ ngồi xa trần lìa cấu, được con mắt pháp trong sạch, ông thấy pháp rồi, liền thọ ba pháp qui y, phụng trì năm giới, từ chỗ ngồi đứng dậy, đầu mặt kính lễ sát chân, nhiễu quanh Phật rồi cáo lui.
Bấy giờ có năm trăm người lái buôn,166 đến từ nước Ưu-thiền-na,167 trên đường xa xôi trở về, hết lương thực ba ngày. Họ sai người cỡi ngựa đi trước để tìm kiếm thức ăn đã nấu sẵn. Người ấy rao nói khắp nơi:
Người nghèo giận, thưa:
“Tại sao đã nhận lời mời của con trước mà ăn các nhà khác? Con vốn mong mỏi bày tỏ hết sức mình để cúng dường, nay các Đại đức tuy không dám dùng hết thì xin tùy ý mang về, đừng để dư!”
Các Tỳ-kheo nghe vậy, bèn cố ăn, nhưng vẫn không hết phân nửa đồ cúng. Chúng Tăng dùng rồi, người nghèo lại nghĩ như vầy: “Ta cố ép chư Tăng ăn như vậy không biết có mắc tội hay không?” Người nghèo đến bạch Phật.
Đức Phật dạy:
“Lành thay, bần sĩ! Ngươi có thấy người làm phước, đem sức mình ra làm thuê mà được hâm mộ bằng ngươi không? Tuy đang thọ thân người nhưng nhân duyên sanh lên cõi trời đều đã đầy đủ. Từ khi ngươi phát tâm muốn cúng dường Phật và Tăng đến nay. Tùy theo sự việc, đều được vô lượng công đức. Dù cho Chúng Tăng không ăn một miếng nào, nhưng đối với ngươi thì công đức vẫn đầy đủ. Nay ngươi sẽ lại được quả báo hiện đời này.”
Người nghèo nghe xong vui mừng hớn hở. Đức Phật lại vì người nghèo nói các diệu pháp. Người nghèo trên chỗ ngồi xa trần lìa cấu, được con mắt pháp trong sạch, ông thấy pháp rồi, liền thọ ba pháp qui y, phụng trì năm giới, từ chỗ ngồi đứng dậy, đầu mặt kính lễ sát chân, nhiễu quanh Phật rồi cáo lui.
Bấy giờ có năm trăm người lái buôn,166 đến từ nước Ưu-thiền-na,167 trên đường xa xôi trở về, hết lương thực ba ngày. Họ sai người cỡi ngựa đi trước để tìm kiếm thức ăn đã nấu sẵn. Người ấy rao nói khắp nơi:
“Chúng tôi gồm năm trăm người lái buôn, đến từ nước Ưu-thiền-na, hết lương thực ba ngày, cho nên sai tôi đến trước, tìm thức ăn nấu sẵn, nếu ai có thì với giá nào chúng tôi cũng xin mua.”
Người trong thành nói:
“Nơi đây không ai có, chỉ có một người nghèo đang cúng dường tại Tăng phường, còn dư thức ăn rất nhiều, ông có thể đến tìm nơi đó chắc được không nghi.”
Lúc ấy sứ giả kia, liền thúc ngựa đến, trình bày tình cảnh như vậy.
Người nghèo trả lời:
“Nay tôi thiết lễ cúng dường không vì tài lợi, chỉ cần chịu thì mời đến, đừng bàn đến chuyện giá cả.”
Người sứ giả nghe vậy, vốn ngoài ý mong muốn của mình, vui mừng trở về báo. Trong chốc lát đều đến, mọi người nói:
“Mau cho chúng tôi ăn, chúng tôi sẽ báo đáp.”
Vẫn trả lời như trước.
Họ vội vàng ăn liền. Khi đã được no nê rồi, nhờ người khác hỏi người này có sự nghiệp thế nào mà có thể thiết bày, bố thí nhiều thứ như vậy. Có người đem việc này kể lại đầy đủ. Đoàn buôn nghe rồi càng cho là điều hiếm có. Liền góp nhau một trăm ngàn lượng vàng để trả ơn cho người thí kia. Lại còn nhờ hỏi:
“Tại thành này có người tên là... hiện nay ở đâu?”
Trả lời:
“Đã qua đời rồi.”
Lại hỏi:
“Ông ấy có con cháu gì không?”
Trả lời:
Người trong thành nói:
“Nơi đây không ai có, chỉ có một người nghèo đang cúng dường tại Tăng phường, còn dư thức ăn rất nhiều, ông có thể đến tìm nơi đó chắc được không nghi.”
Lúc ấy sứ giả kia, liền thúc ngựa đến, trình bày tình cảnh như vậy.
Người nghèo trả lời:
“Nay tôi thiết lễ cúng dường không vì tài lợi, chỉ cần chịu thì mời đến, đừng bàn đến chuyện giá cả.”
Người sứ giả nghe vậy, vốn ngoài ý mong muốn của mình, vui mừng trở về báo. Trong chốc lát đều đến, mọi người nói:
“Mau cho chúng tôi ăn, chúng tôi sẽ báo đáp.”
Vẫn trả lời như trước.
Họ vội vàng ăn liền. Khi đã được no nê rồi, nhờ người khác hỏi người này có sự nghiệp thế nào mà có thể thiết bày, bố thí nhiều thứ như vậy. Có người đem việc này kể lại đầy đủ. Đoàn buôn nghe rồi càng cho là điều hiếm có. Liền góp nhau một trăm ngàn lượng vàng để trả ơn cho người thí kia. Lại còn nhờ hỏi:
“Tại thành này có người tên là... hiện nay ở đâu?”
Trả lời:
“Đã qua đời rồi.”
Lại hỏi:
“Ông ấy có con cháu gì không?”
Trả lời:
“Người vừa cho các ông ăn là con của ông ấy.”
Cả đoàn lái buôn nghe như thế nhắc lại chuyện cũ với người nghèo rằng:
“Thân sinh của ông chính là thầy của chúng tôi.”
Họ liền lấy ra một trăm ngàn lượng vàng nữa để tặng gọi là báo đáp ân tình trước kia.
[50a01] Đại thần thành Vương Xá và người chủ thuê mướn, nghe thấy việc này rất đổi vui mừng, mỗi người lại biếu tặng một ngàn lượng vàng để kết tình tốt mới. Cũng trong ngày ấy, vua Bình-sa tấn phong cho chức Đại thần. Chỉ trong một ngày mà bỗng nhiên giàu có và quyền quý. Người trong nước ban cho hiệu là “Trưởng giả bất ngờ”.
Các Tỳ-kheo đem vấn đề này bạch Phật, nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi các Tỳ-kheo:
“Thật sự các ông có nhận lời mời của người mà lại ăn trước nơi nhà khác không?”
Thưa:
“Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”
Đức Phật bằng mọi cách quở trách:
“Các ông là người ngu si, tại sao đã nhận lời thỉnh của người mà lại đi ăn trước nơi nhà khác!”
Quở trách rồi, Phật bảo các Tỳ-kheo:
“Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay, giới này nên nói như vầy:
Tỳ-kheo nào, ăn nhiều lần, Ba-dật-đề.”
Bấy giờ, Tất-lăng-già-bà-ta cùng tám mươi Tỳ-kheo đều mắc trọng bệnh không thể ăn nhanh (một lần đủ no)*. Nhân việc này bạch Phật, đức Phật hợp Tăng, bảo các Tỳ-kheo:
Cả đoàn lái buôn nghe như thế nhắc lại chuyện cũ với người nghèo rằng:
“Thân sinh của ông chính là thầy của chúng tôi.”
Họ liền lấy ra một trăm ngàn lượng vàng nữa để tặng gọi là báo đáp ân tình trước kia.
[50a01] Đại thần thành Vương Xá và người chủ thuê mướn, nghe thấy việc này rất đổi vui mừng, mỗi người lại biếu tặng một ngàn lượng vàng để kết tình tốt mới. Cũng trong ngày ấy, vua Bình-sa tấn phong cho chức Đại thần. Chỉ trong một ngày mà bỗng nhiên giàu có và quyền quý. Người trong nước ban cho hiệu là “Trưởng giả bất ngờ”.
Các Tỳ-kheo đem vấn đề này bạch Phật, nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi các Tỳ-kheo:
“Thật sự các ông có nhận lời mời của người mà lại ăn trước nơi nhà khác không?”
Thưa:
“Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”
Đức Phật bằng mọi cách quở trách:
“Các ông là người ngu si, tại sao đã nhận lời thỉnh của người mà lại đi ăn trước nơi nhà khác!”
Quở trách rồi, Phật bảo các Tỳ-kheo:
“Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay, giới này nên nói như vầy:
Tỳ-kheo nào, ăn nhiều lần, Ba-dật-đề.”
Bấy giờ, Tất-lăng-già-bà-ta cùng tám mươi Tỳ-kheo đều mắc trọng bệnh không thể ăn nhanh (một lần đủ no)*. Nhân việc này bạch Phật, đức Phật hợp Tăng, bảo các Tỳ-kheo:
“Nay cho phép Tỳ-kheo bệnh được ăn nhiều lần. Từ nay giới này nên nói như vầy:
Tỳ-kheo nào, ăn nhiều lần, trừ nhân duyên, Ba-dật-đề.”
Nhân duyên, là khi bệnh. Đó gọi là nhân duyên.
Bấy giờ, đức Thế Tôn cho phép các Tỳ-kheo thọ y Ca-thi-na để không phạm năm việc. Các Tỳ-kheo nghĩ như vầy: “Lúc may y, ăn nhiều lần không phạm. May y rồi cũng không phạm chăng?” Họ do vậy bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, bảo các Tỳ-kheo:
“Khi đang may y không phạm, may y rồi thì phạm. Từ nay giới này nên nói như vầy:
Tỳ-kheo nào, ăn nhiều lần, trừ nhân duyên, Ba-dật-đề.”
Nhân duyên là khi bệnh, khi may y. Đó gọi là nhân duyên.
Có các cư sĩ biết các Tỳ-kheo không được phép ăn nhiều lần, bèn nghĩ như vầy: “Ta nên tạo phương tiện vì các Tỳ-kheo may y, Tỳ-kheo đến nhận, và được cúng dường.” Họ liền may y, rồi thỉnh các Tỳ-kheo, các Tỳ-kheo nói:
“Chúng tôi không được phép ăn, tôi chỉ nhận y.”
Các cư sĩ thưa:
“Bạch Đại đức! Nhận thức ăn của con rồi mới cúng y.”
Các Tỳ-kheo nghĩ như vầy: “Nếu đức Thế Tôn cho phép chúng ta nhận thí y thì sẽ được ăn nhiều lần, và có thể khỏi bị thiếu y.” Rồi do vậy bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, bảo các Tỳ-kheo:
“Nay cho phép Tỳ-kheo vì thí y nên được ăn nhiều lần. Từ nay giới này nên nói như vầy:
Tỳ-kheo nào, ăn nhiều lần, trừ nhân duyên, Ba-dật-đề.”
Nhân duyên, là khi bệnh. Đó gọi là nhân duyên.
Bấy giờ, đức Thế Tôn cho phép các Tỳ-kheo thọ y Ca-thi-na để không phạm năm việc. Các Tỳ-kheo nghĩ như vầy: “Lúc may y, ăn nhiều lần không phạm. May y rồi cũng không phạm chăng?” Họ do vậy bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, bảo các Tỳ-kheo:
“Khi đang may y không phạm, may y rồi thì phạm. Từ nay giới này nên nói như vầy:
Tỳ-kheo nào, ăn nhiều lần, trừ nhân duyên, Ba-dật-đề.”
Nhân duyên là khi bệnh, khi may y. Đó gọi là nhân duyên.
Có các cư sĩ biết các Tỳ-kheo không được phép ăn nhiều lần, bèn nghĩ như vầy: “Ta nên tạo phương tiện vì các Tỳ-kheo may y, Tỳ-kheo đến nhận, và được cúng dường.” Họ liền may y, rồi thỉnh các Tỳ-kheo, các Tỳ-kheo nói:
“Chúng tôi không được phép ăn, tôi chỉ nhận y.”
Các cư sĩ thưa:
“Bạch Đại đức! Nhận thức ăn của con rồi mới cúng y.”
Các Tỳ-kheo nghĩ như vầy: “Nếu đức Thế Tôn cho phép chúng ta nhận thí y thì sẽ được ăn nhiều lần, và có thể khỏi bị thiếu y.” Rồi do vậy bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, bảo các Tỳ-kheo:
“Nay cho phép Tỳ-kheo vì thí y nên được ăn nhiều lần. Từ nay giới này nên nói như vầy:
/288